เวลาเท่าไหร่ถึงเรียกว่าวิกฤต: ระยะเวลาของอาการชักที่ถือว่าเป็ฯภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจแล้วมีญาติพาผู้ป่วยที่มีอาการชักเกร็งเข้ามา ภาพความตื่นตระหนกตกใจของคนรอบข้างเป็นสิ่งที่หมอพบเจออยู่บ่อยครั้ง คำถามที่หมอมักจะได้ยินเสมอจากคนที่อยู่หน้างานคือ อาการแบบนี้ต้องทำอย่างไร และเมื่อไหร่กันแน่ที่ต้องรีบพาตัวส่งโรงพยาบาลด่วนที่สุด

ในมุมมองทางการแพทย์ อาการชักไม่ได้หมายถึงลมชักหรือโรคลมบ้าหมูเสมอไป อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ไข้สูงในเด็ก ระดับเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติ การอดนอน หรือการขาดสารบางอย่างในสมอง แต่ไม่ว่าจะเกิดจากสาเหตุใด สิ่งสำคัญที่สุดที่คนดูแลต้องรู้คือเรื่องของ ระยะเวลา เพราะนาฬิกาทุกวินาทีในขณะที่กำลังชักมีความหมายต่อชีวิตและเซลล์สมองมาก

นาฬิกาดิจิทัลในมือถือคือเครื่องมือช่วยชีวิตที่ดีที่สุดเมื่อคนใกล้ตัวชัก

สิ่งแรกที่หมอมักจะแนะนำญาติคนไข้เสมอคือ ตั้งสติให้ดีแล้วยกโทรศัพท์มือถือขึ้นมาจับเวลาทันทีที่เห็นอาการชักเริ่มต้นขึ้น การกะด้วยความรู้สึกมักจะผิดพลาดเสมอ เพราะเวลาเพียงหนึ่งนาทีในสถานการณ์กดดันแบบนั้นจะรู้สึกยาวนานราวกับสิบนาที การรู้ตัวเลขเวลาที่แน่นอนจะช่วยให้หมอประเมินความรุนแรงและวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ

ชักนานแค่ไหนถึงเรียกว่าเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล

อาการชักส่วนใหญ่ทั่วไปมักจะหยุดลงได้เองภายในเวลาไม่กี่วินาที หรืออย่างมากก็ไม่เกิน 1-2 นาที ซึ่งเมื่อหยุดแล้วผู้ป่วยอาจจะมีอาการสะลอมสะลอ ง่วงนอน หรือมึนงงชั่วขณะ แต่ถ้าหากว่าอาการชักนั้น กินเวลาต่อเนื่องนานเกิน 5 นาทีขึ้นไป นี่คือสัญญาณเตือนสีแดงเข้มที่บอกว่าร่างกายกำลังเผชิญกับภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่เรียกว่าภาวะชักต่อเนื่อง

ภาวะนี้อันตรายมากเพราะสมองที่กำลังชักเป็นเวลานานจะขาดออกซิเจนอย่างรุนแรง เซลล์สมองเริ่มเสียหาย และอาจส่งผลกระทบต่อระบบการทำงานของอวัยวะอื่นๆ ในร่างกายตามมาด้วย ดังนั้น หากผ่านไป 5 นาทีแล้วตัวยังเกร็ง ตาค้าง หรือกระตุกไม่หยุด โทรแจ้งรถพยาบาลฉุกเฉินทันทีโดยไม่ต้องรอให้ครบกำหนดเวลาอื่น

กรณีไหนบ้างที่แม้จะชักไม่ถึง 5 นาที แต่ก็ต้องรีบพาหาหมอด่วน

ต่อให้จับเวลาแล้วพบว่าชักแค่สองนาทีและหยุดไปเอง แต่ถ้าหากเจอสถานการณ์เหล่านี้ร่วมด้วย ก็ยังถือว่าเป็นเคสฉุกเฉินที่ต้องส่งโรงพยาบาลทันทีเช่นกัน:

• ชักติดต่อกันหลายครั้งโดยไม่รู้สึกตัวคั่นกลาง: หมายถึงชักแล้วหยุด หยุดแล้วกลับมา1ชักอีกรอบโดยที่ผู้ป่วยยังไม่ทันได้ฟื้นคืนสติกลับมาเป็นปกติ
• เป็นผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง: เช่น ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีประวัติผ่าตัดสมอง
• เกิดอาการชักครั้งแรกในชีวิต: ไม่เคยมีประวัติแบบนี้มาก่อนเลย
• มีไข้สูงร่วมด้วยและมีอาการคอแข็ง: อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคติดเชื้อในระบบประสาทที่อันตราย
• หายใจลำบากหรือมีอาการเจ็บหน้าอกหลังหยุดชัก: บ่งบอกถึงภาวะแทรกซ้อนทางระบบหายใจและหัวใจ

สิ่งสำคัญที่คนรอบข้างควรทำและห้ามทำเด็ดขาดขณะเกิดเหตุ

ระหว่างที่กำลังรอให้เวลาผ่านไปและสังเกตอาการ สิ่งที่ต้องจำให้ขึ้นใจคือการจัดท่าให้ผู้ป่วยนอนตะแคง เพื่อป้องกันไม่ให้เสมหะหรือน้ำลายไหลย้อมกลับเข้าไปอุด 1ทางเดินหายใจ และห้ามนำช้อน ส้อม หรือนิ้วมือเข้าไปงัดในปากผู้ป่วยเด็ดขาด เพราะแรงเกร็งของกรามอาจทำให้ฟันหักหรือนิ้วขาดได้ รวมถึงอาจทำให้เศษวัสดุหลุดไปติดหลอดคอจนเป็นอันตรายถึงชีวิตมากกว่าเดิม