ลืมฉีดวัคซีนตามนัดทำอย่างไร? ทำความเข้าใจเรื่องการตกหล่นของวัคซีนและการฉีดวัคซีนตกค้าง

วัคซีนไม่ครบตามกำหนด อันตรายแค่ไหน?

หลายครั้งที่ชีวิตประจำวันแสนวุ่นวายทำให้เราหรือคนในครอบครัวพลาดนัดฉีดวัคซีนไปโดยไม่ตั้งใจ ไม่ว่าจะเป็นวัคซีนเด็กเล็กที่ต้องกระตุ้นตามช่วงอายุ หรือวัคซีนผู้ใหญ่ที่ต้องฉีดตามรอบ พอรู้ตัวอีกทีก็กังวลว่าภูมิคุ้มกันที่สร้างไว้จะหายไปหมดหรือเปล่า หรือถ้ากลับมาฉีดต่อจะต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ไหม หมออยากบอกว่าการตกหล่นของวัคซีนและการฉีดวัคซีนตกค้างเป็นเรื่องที่แก้ไขได้ ไม่ต้องตื่นตระหนกจนเกินไปครับ

วัคซีนที่ฉีดช้าไป จะยังมีประสิทธิภาพอยู่ไหม?

โดยส่วนใหญ่แล้ว การฉีดวัคซีนล่าช้ากว่ากำหนดไม่ได้ทำให้วัคซีนที่เคยฉีดไปก่อนหน้าไร้ผลครับ ร่างกายของเรามีระบบความจำทางภูมิคุ้มกัน เพียงแต่ว่าเมื่อเว้นระยะห่างนานเกินไป ระดับภูมิคุ้มกันอาจลดลงจนไม่เพียงพอที่จะป้องกันโรคได้ในขณะนั้น การกลับมาฉีดวัคซีนต่อให้ครบถือเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดเพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิขึ้นมาใหม่ให้สูงพอตามเป้าหมาย

ฉีดวัคซีนตกค้าง ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่เลยหรือไม่?

ข่าวดีคือ ในวัคซีนเกือบทุกชนิด เราไม่จำเป็นต้องเริ่มฉีดเข็มแรกใหม่แม้ว่าจะเว้นช่วงนานแค่ไหนก็ตาม หลักการทางการแพทย์คือเราสามารถฉีดวัคซีนเข็มถัดไปต่อจากเข็มที่เคยได้รับล่าสุดได้เลย แต่สิ่งที่ต้องระวังคือหากเว้นช่วงนานเกินไป ระหว่างนั้นเราอาจจะขาดการป้องกันโรคไปชั่วคราว ดังนั้นเมื่อรู้ตัวว่าตกหล่น ให้รีบวางแผนปรึกษาแพทย์เพื่อดำเนินการฉีดวัคซีนตกค้างโดยเร็วที่สุดครับ

กลยุทธ์ตามเก็บวัคซีนที่ขาดให้ครบถ้วน

• ตรวจสอบสมุดวัคซีนหรือประวัติสุขภาพย้อนหลังเพื่อดูว่าขาดวัคซีนตัวไหนไปบ้าง
• ปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลเพื่อวางแผนตารางการฉีดวัคซีนที่เหมาะสมกับช่วงอายุในปัจจุบัน
• หากมีการระบาดของโรคในพื้นที่ วัคซีนบางชนิดอาจต้องได้รับลำดับความสำคัญก่อนหลัง
• ไม่ต้องกังวลเรื่องการฉีดวัคซีนหลายชนิดพร้อมกันในครั้งเดียว หากแพทย์ประเมินแล้วว่าปลอดภัย ก็สามารถฉีดทดแทนได้ตามความจำเป็น

ทำไมการฉีดวัคซีนให้ครบตามกำหนดถึงดีที่สุด?

แม้ว่าวัคซีนที่ฉีดช้าสามารถตามเก็บให้ครบได้ แต่การฉีดตามกำหนดเวลาคือสิ่งที่ดีที่สุด เพราะตารางการฉีดที่ถูกวางไว้นั้นออกแบบมาเพื่อให้ร่างกายมีระดับภูมิคุ้มกันที่คงที่และสูงพอที่จะป้องกันโรคได้ตลอดเวลา การปล่อยให้เกิดช่องว่างของการฉีดวัคซีนอาจทำให้มีความเสี่ยงในการติดเชื้อในช่วงเวลาที่เราไม่ได้เตรียมตัว ซึ่งในบางโรคอาจมีอาการรุนแรงได้โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กหรือผู้ที่มีโรคประจำตัว

คำแนะนำจากหมอเพื่อไม่ให้พลาดนัดอีก

วิธีป้องกันการตกหล่นของวัคซีนที่ดีที่สุดคือการทำบันทึกแจ้งเตือนล่วงหน้า ปัจจุบันแอปพลิเคชันบนมือถือหรือการจดบันทึกในปฏิทินช่วยได้มาก หรือหากเป็นครอบครัวที่มีเด็กเล็ก หมอแนะนำให้เก็บสมุดวัคซีนไว้ในที่ที่หยิบง่ายและตรวจสอบเสมอเมื่อมีการตรวจสุขภาพประจำปี หากไม่แน่ใจเกี่ยวกับประวัติการได้รับวัคซีนของตนเอง สามารถเข้ามาปรึกษาที่คลินิกเพื่อให้หมอช่วยตรวจสอบและวางแผนการฉีดวัคซีนตกค้างให้ครบถ้วนได้ทันที