เลยกำหนดฉีดวัคซีนไปแล้ว ทำอย่างไรดี? ไขข้อข้องใจเรื่องการตกหล่นของวัคซีนและการฉีดวัคซีนตกค้าง

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกน้อยไปรับวัคซีน หรือตัวเราเองที่วางแผนจะฉีดวัคซีนป้องกันโรคต่างๆ บางครั้งชีวิตก็มีเรื่องให้ยุ่งจนเผลอพลาดนัด หรือลืมวันฉีดไปเสียสนิท พอกลับมาดูสมุดบันทึกอีกที อ้าว เลยกำหนดมาหลายเดือนแล้ว แบบนี้จะเกิดอะไรขึ้น จะต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ทั้งหมดไหม หรือแค่ฉีดต่อจากเข็มเดิมได้เลย เป็นคำถามที่หมอได้ยินจากคนไข้บ่อยมากในห้องตรวจ

วัคซีนตกค้างคืออะไร และทำไมถึงเกิดเหตุการณ์นี้บ่อย

คำว่า การตกหล่นของวัคซีนและการฉีดวัค หรือที่เราเรียกกันติดปากว่าวัคซีนตกค้าง คือภาวะที่ร่างกายไม่ได้รับวัคซีนตามกำหนดเวลาที่กระทรวงสาธารณสุขหรือแพทย์แนะนำ สาเหตุมีได้หลากหลายมาก ตั้งแต่เรื่องใกล้ตัวอย่างความยุ่งเหยิงในชีวิตประจำวัน ช่วงที่เด็กๆ ป่วยบ่อยจนต้องเลื่อนฉีดออกไป หรือแม้กระทั่งความเข้าใจผิดที่คิดว่าถ้าเลยกำหนดไปไกลแล้ว วัคซีนเข็มก่อนหน้าจะถือว่าเสียเปล่าและไม่อยากไปต่อ

เลยกำหนดฉีดไปนานแล้ว ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ไหม?

ข่าวดีคือ ในเกือบทุกกรณี เราไม่ต้องเริ่มฉีดเข็มแรกใหม่ทั้งหมด ครับ ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเรามีความฉลาดมาก เมื่อเคยได้รับวัคซีนไปแล้วครั้งหนึ่ง แม้จะทิ้งช่วงห่างนานนับปี ร่างกายก็ยังพอมีภูมิคุ้มกันเดิมหลงเหลืออยู่บ้าง สิ่งที่เราต้องทำคือการฉีดวัคซีนเข็มที่ขาดหายไปต่อให้ครบถ้วนตามโปรแกรม หรือที่เรียกว่าการฉีดวัคซีนตกค้าง เพื่อกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันกลับมาอยู่ในระดับที่พร้อมป้องกันโรคได้อีกครั้ง

ผลกระทบเงียบจากการปล่อยให้วัคซีนตกหล่น

การปล่อยให้ภูมิคุ้มกันขาดช่วงไปนานย่อมมีความเสี่ยง เพราะเชื้อโรคไม่ได้หยุดแพร่ระบาดตามตารางชีวิตของเรา เมื่อภูมิคุ้มกันตกลงไปต่ำกว่าเกณฑ์ป้องกัน ร่างกายก็เปิดช่องให้เชื้อโรคเข้าจู่โจมได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุที่ภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติยังไม่แข็งแรงพอ การปล่อยให้เกิดการตกหล่นของวัคซีนและการฉีดวัคซีนตกค้างจึงเท่ากับการเปิดประตูต้อนรับโรคติดต่อที่เกือบจะหมดไปจากตัวเราแล้วให้กลับมาเล่นงานได้ใหม่

วิธีจัดการเมื่อรู้ตัวว่าพลาดนัดวัคซีน

เมื่อเปิดสมุดวัคซีนแล้วพบว่าเลยกำหนดมาแล้ว ขั้นตอนที่ถูกต้องและปลอดภัยที่สุดมีดังนี้ครับ

• นำสมุดวัคซีนเดิมติดตัวไปด้วยเสมอ: ไม่ว่าจะเปลี่ยนโรงพยาบาลหรือย้ายคลินิก ประวัติการฉีดเดิมคือแผนที่สำคัญที่สุดที่จะบอกว่าเราขาดเข็มไหนไปบ้าง
• ปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลทันที: เล่าไทม์ไลน์และวันที่ฉีดเข็มล่าสุดให้บุคลากรทางการแพทย์ฟัง เพื่อคำนวณระยะเวลาที่เหมาะสมในการนัดหมายเข็มต่อไป
• จัดทำตารางนัดหมายใหม่: วางแผนร่วมกับคุณหมอเพื่อเคลียร์วัคซีนที่ค้างอยู่ใหม่อย่างเป็นระบบ โดยบางชนิดอาจสามารถฉีดร่วมกันได้ในวันเดียว

เช็กความพร้อมร่างกายก่อนไปรับวัคซีนตกค้าง

ก่อนจะไปจัดการเรื่องวัคซีนที่ตกค้าง ควรสังเกตอาการตัวเองหรือบุตรหลานเบื้องต้น หากมีไข้สูง หรือกำลังป่วยด้วยโรคติดเชื้อเฉียบพลัน ควรเลื่อนการฉีดออกไปก่อนจนกว่าจะหายดี แต่ถ้าเป็นแค่หวัดเล็กน้อยไม่มีไข้ ก็ยังสามารถรับวัคซีนได้ตามปกติครับ สิ่งสำคัญคือการสื่อสารประวัติสุขภาพทั้งหมดให้แพทย์ทราบอย่างละเอียด เพื่อความมั่นใจและความปลอดภัยสูงสุดในการรับวัคซีนแต่ละครั้ง