ทำไมการพูดความในใจถึงยากนัก? ทำความเข้าใจภาวะความยากลำบากในการแสดงออกทางความรู้สึก

ความยากลำบากในการแสดงออกทางความรู้สึก เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม

ในห้องตรวจ หมอมักได้ยินคนไข้พูดถึงความอึดอัดใจเวลาต้องบอกเล่าความรู้สึกจริงๆ ของตัวเอง หลายคนบอกว่ารู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรมาจุกอยู่ที่คอ บางคนเลือกที่จะเก็บเงียบแม้ในใจจะพายุเข้า หรือบางคนพยายามจะพูดแต่สุดท้ายก็กลายเป็นความเงียบ ความยากลำบากในการแสดงออกทางความรู้สึกไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอ แต่เป็นกลไกทางจิตใจและสมองที่ซับซ้อนกว่าที่เราคิด

ทำไมเราถึงรู้สึกว่าการพูดความรู้สึกตัวเองมันยากเหลือเกิน

เวลาที่เราต้องสื่อสารอารมณ์ สมองส่วนที่ทำหน้าที่ประมวลผลความรู้สึกกับสมองส่วนที่ทำหน้าที่จัดการเรื่องภาษาต้องทำงานสอดประสานกัน หากวันใดที่อารมณ์นั้นรุนแรงเกินไป หรือเราเคยมีประสบการณ์ฝังใจในอดีต สมองอาจสั่งการให้เราปิดกั้นตัวเองเพื่อความปลอดภัย ซึ่งสาเหตุหลักๆ มักเกิดจาก:

• การถูกตัดสิน: ความกลัวว่าสิ่งที่พูดออกไปจะถูกมองว่าไร้เหตุผลหรืออ่อนแอ
• ทักษะการเรียกชื่ออารมณ์: หลายคนไม่รู้ว่าสิ่งที่กำลังเผชิญเรียกว่าอะไร จึงเลือกที่จะไม่พูด
• อิทธิพลจากครอบครัว: การเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่การแสดงความรู้สึกไม่ใช่เรื่องปกติ

ภาวะ Alexithymia คืออะไร ทำไมบางคนถึงเหมือนไร้ความรู้สึก

ในทางจิตเวชมีศัพท์เฉพาะเรียกว่า Alexithymia ซึ่งหมายถึงภาวะบกพร่องในการรับรู้และสื่อสารอารมณ์ ไม่ได้หมายความว่าเขาไม่มีความรู้สึก แต่สมองเขามีปัญหาในการถอดรหัสอารมณ์ออกมาเป็นคำพูด คนกลุ่มนี้มักจะบอกว่าตัวเองรู้สึกแค่ สบายดี หรือ ไม่เป็นไร โดยที่ไม่สามารถระบุรายละเอียดได้มากกว่านั้น ซึ่งภาวะนี้อาจมีสาเหตุมาจากปัจจัยทางชีวภาพหรือความผิดปกติในการตอบสนองของสมองส่วนอารมณ์

สำรวจตัวเองสักนิดว่าเรากำลังปิดกั้นตัวเองอยู่หรือเปล่า

หมออยากให้ลองสังเกตพฤติกรรมของตัวเองดูว่า เรากำลังมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยหรือไม่

• ชอบหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ต้องคุยเรื่องความสัมพันธ์หรือเรื่องส่วนตัว
• มักจะตอบคำถามเกี่ยวกับความรู้สึกด้วยประโยคสั้นๆ หรือการเฉไฉไปเรื่องอื่น
• รู้สึกเหนื่อยล้าหรือปวดหัวโดยไม่มีสาเหตุเวลาต้องเผชิญกับสถานการณ์กดดันทางอารมณ์
• ไม่สามารถบอกได้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เราเสียใจ โกรธ หรือดีใจ

เริ่มฝึกเปิดใจและสื่อสารความรู้สึกอย่างไรให้สบายใจขึ้น

การฝึกสื่อสารอารมณ์ไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ภายในวันเดียว มันคือการฝึกกล้ามเนื้อทางจิตใจ หมอแนะนำให้เริ่มจากก้าวเล็กๆ ดังนี้

• เขียนบันทึก: ลองเขียนสิ่งที่คิดลงบนกระดาษโดยไม่ต้องมีใครอ่าน ช่วยให้เราทำความเข้าใจความรู้สึกตัวเองได้ดีขึ้น
• ใช้ตัวช่วยเรื่องชื่ออารมณ์: ลองค้นหาตารางคำศัพท์เกี่ยวกับอารมณ์ดูว่า สิ่งที่รู้สึกอยู่ตอนนี้คือ ความผิดหวัง ความกังวล หรือความคาดหวัง
• ฝึกพูดกับตัวเอง: เริ่มจากประโยคง่ายๆ เช่น วันนี้รู้สึกเหนื่อยนะ เพราะว่า... เพื่อสร้างความคุ้นเคย
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากความยากลำบากนี้ส่งผลกระทบต่อชีวิตคู่ การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง การพูดคุยกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการดูแลสุขภาพจิตเพื่อให้เราใช้ชีวิตได้มีความสุขขึ้น

จำไว้ว่า การยอมรับว่าเรากำลังมีปัญหาในการสื่อสารความรู้สึก คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการเปลี่ยนแปลงตัวเองให้กลับมาเชื่อมต่อกับโลกและคนรอบข้างได้อย่างมีความหมายอีกครั้ง