เจาะลึกโรคฮิตติดฤดู: ทำไมเราถึงป่วยบ่อยตอนเปลี่ยนผ่านอากาศ?

เวลาที่ลมหนาวเริ่มมาเยือน หรือช่วงที่ฝนตกติดต่อกันหลายวัน หลายคนน่าจะคุ้นเคยกับการเดินไปหยิบยาแก้แพ้ ยาดอม หรือแม้กระทั่งการนอนซมด้วยไข้หวัดพร้อมๆ กับคนในออฟฟิศหรือคนในครอบครัว เป็นภาพสะท้อนที่เราเห็นกันจนชินตา และมักจะตั้งคำถามในใจว่า ทำไมพอเปลี่ยนฤดูทีไร โรคพวกนี้ถึงกลับมาวนเวียนเยี่ยมเยียนเราซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ฤดูกาลเปลี่ยน เชื้อโรคก็ปรับตัว: กลไกที่ทำให้เราป่วยง่ายขึ้น

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน เวลาเปลี่ยนฤดูทีไร จำนวนคนไข้ที่เดินเข้าคลินิกด้วยอาการไข้ ไอ เจ็บคอ หรือท้องเสียจะพุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เบื้องหลังเรื่องนี้ไม่ได้มีอะไรซับซ้อน อากาศที่ชื้นขึ้น แห้งขึ้น หรือเย็นลง ล้วนส่งผลโดยตรงต่อความสามารถในการอยู่รอดของเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย บางชนิดชอบอากาศแห้งและเย็น ทำให้มันลอยอยู่ในอากาศได้นานขึ้น แถมเยื่อบุทางเดินหายใจของเราพอดเจออากาศเย็นและแห้ง ก็ทำงานได้ไม่เต็มที่ เปิดช่องให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายกว่าเดิม

โรคประจำฤดูที่ต้องระวัง: หน้าหนาว หน้าฝน และหน้าร้อนต่างกันอย่างไร?

แต่ละฤดูมีคาแรคเตอร์ของโรคภัยที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การรู้เท่าทันจะช่วยให้เราตั้งรับได้ทันท่วงที

ช่วงหน้าฝน: อาณาจักรของไข้หวัดใหญ่และโรคทางเดินอาหาร

ความชื้นสูงคือสวรรค์ของเชื้อโรคหลายชนิด ช่วงนี้เราจึงมักเห็นการระบาดของไข้หวัดใหญ่ RSV ในเด็กเล็ก รวมถึงโรคท้องร่วงจากการกินอาหารที่บูดเสียง่ายเพราะความร้อนชื้น

ช่วงหน้าหนาว: ไวรัสทางเดินหายใจและโควิด-19 ที่ยังวนเวียน

อากาศเย็นทำให้คนเรามักจะไปรวมตัวกันในที่ร่ม ปิดทึบ และเปิดแอร์หรือหน้าต่างน้อยลง กลายเป็นการเอื้อประโยชน์ให้เชื้อไวรัสแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านการไอจามได้ดีมากยิ่งขึ้น

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าการระบาดกำลังใกล้ตัวคุณ

การเฝ้าระวังการระบาดตามฤดูกาลไม่ใช่เรื่องไกลตัว เริ่มต้นง่ายๆ จากคนรอบข้าง หากสังเกตว่าเริ่มมีคนใกล้ตัวทยอยล้มป่วยด้วยอาการคล้ายๆ กันติดต่อกันหลายคน นั่นคือสัญญาณเตือนภัยระดับแรก หรือการติดตามข่าวสารประกาศเตือนจากหน่วยงานสาธารณสุขจะช่วยให้เราประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำขึ้น

วิธีสร้างเกราะคุ้มครองตัวเองและคนในบ้านให้รอดพ้นจากโรคตามฤดูกาล

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ และวิธีพื้นฐานก็ยังคงเป็นอาวุธที่ทรงพลังที่สุดในการรับมือกับการระบาดทุกรูปแบบ

• ล้างมือให้เป็นนิสัย: เพราะมือคืออวัยวะที่เราใช้สัมผัสสิ่ง 108 และนำพาเชื้อโรคเข้าสู่จมูกหรือปากโดยไม่รู้ตัว
• หลีกเลี่ยงพื้นที่แออัดช่วงมีการระบาด: หากเลี่ยงไม่ได้ การสวมหน้ากากอนามัยยังคงเป็นเกราะป้องกันที่ดีเยี่ยม
• ฉีดวัคซีนประจำปี: โดยเฉพาะวัคซีนไข้หวัดใหญ่ ซึ่งสายพันธุ์จะถูกปรับเปลี่ยนให้ตรงกับการระบาดในแต่ละปี
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ: ภูมิคุ้มกันที่ดีที่สุดสร้างได้จากการนอนและการกินอาหารที่มีประโยชน์

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบมาพบแพทย์

แม้โรคตามฤดูกาลส่วนใหญ่จะหายได้เองตามอาการ แต่หากมีสัญญาณเหล่านี้ร่วมด้วย เช่น ไข้สูงเกินสามวัน หายใจหอบเหนื่อย แน่นหน้าอก ดื่มน้ำหรือกินอาหารไม่ได้เลย หรือซึมลง อาการเหล่านี้แปลว่าร่างกายเริ่มสู้ไม่ไหว ควรรีบมาให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยเพื่อรับการรักษาที่ถูกต้องก่อนจะเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง