โรคหอบหืดในเด็กและสัญญาณเตือน: คุณพ่อคุณแม่สังเกตทันไหม

ลูกไอเรื้อรังตอนดึกหรือเปล่า: มาทำความเข้าใจโรคหอบหืดในวัยเด็กกัน

เวลาตรวจคนไข้ตัวเล็กที่คลินิก คุณแม่มักจะพามาด้วยอาการลูกไอตอนดึกๆ หรือไอหลังวิ่งเล่นเหนื่อยๆ แล้วบอกว่านึกว่าเป็นแค่หวัดเรื้อรัง แต่พอซักประวัติลึกลงไปและตรวจฟังปอดดู เสียงหลอดลมที่ตีบและลมหายใจที่ยาวกว่าปกติมักจะฟ้องว่าเจ้าตัวเล็กอาจกำลังเผชิญกับโรคหอบหืดอยู่ โรคนี้ไม่ได้ไกลตัวเลยและมักจะแอบแสดงอาการครั้งแรกตั้งแต่ช่วงปฐมวัย ทำให้คุณพ่อคุณแม่หลายคนตกใจและกังวลใจไม่น้อยเมื่อได้ยินคำวินิจฉัยนี้

ทำไมหลอดลมของเด็กถึงไวต่อสิ่งกระตุ้นนัก

ในเด็กเล็ก ทางเดินหายใจของเขาทั้งแคบและเล็กกว่าผู้ใหญ่มากอยู่แล้ว พอเจอสิ่งกระตุ้นนิดหน่อย เช่น ฝุ่น ไรฝุ่น อากาศเย็น หรือแม้แต่ไวรัสหวัดธรรมดา หลอดลมจะเกิดการหดเกร็ง บวมแดง และมีเสมหะเหนียวๆ ออกมาอุดกั้น ทำให้ลมหายใจเข้าออกลำบาก กลไกนี้เองที่ทำให้เกิดอาการเสียงหวีดในอก ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของโรคนี้ เด็กบางคนอาจมีกรรมพันธ์ุภูมิแพ้ในครอบครัวร่วมด้วย ทำให้หลอดลมพร้อมจะตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวได้ไวเป็นพิเศษ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังมีอาการหอบหืด

อาการหอบหืดในเด็กไม่ได้แปลว่าต้องวิ่งแล้วล้มพับหายใจไม่ออกเสมอไป หลายครั้งมาในรูปแบบที่สังเกตยาก ดังนี้

• ไอเรื้อรังโดยไม่มีไข้: มักไอมากตอนกลางคืน ใกล้รุ่งสว่าง หรือหลังออกกำลังกายวิ่งเล่น
• หายใจมีเสียงหวีด: ได้ยินเสียงวีดเบาๆ จากอกเวลาหายใจออก
• หายใจเร็วและเหนื่อย: สังเกตเห็นซี่โครงบุ๋มลงไปเวลาหายใจ หรือท้องกระเพื่อมแรง
• เหนื่อยหอบทำกิจกรรมไม่ไหว: ลูกอาจจะหยุดวิ่งกลางคัน บ่นเหนื่อยง่ายกว่าเพื่อนวัยเดียวกัน

สิ่งกระตุ้นรอบตัวที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

การดูแลเด็กที่เป็นหอบหืด หัวใจสำคัญคือการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น เพราะหลอดลมของเขาพร้อมจะกำเริบได้ตลอดเวลา สิ่งที่พบบ่อยในบ้านเรา ได้แก่ ไรฝุ่นตามที่นอนตุ๊กตา ขนสัตว์เลี้ยง ควันบุหรี่มือสองที่ติดอยู่ตามเสื้อผ้า ละอองเกสรดอกไม้ หรือแม้แต่อากาศที่เปลี่ยนจากร้อนจัดเป็นฝนตกหรือห้องแอร์ที่เย็นเฉียบ การจัดการสิ่งแวดล้อมในบ้านให้สะอาดและถ่ายเทจึงช่วยลดการใช้ยาลงได้อย่างมาก

ดูแลลูกอย่างไรเมื่ออาการกำเริบที่บ้าน

หากลูกมีอาการไอหรือหายใจเริ่มมีเสียงหวีด สิ่งแรกตั้งสติให้มั่น พาเด็กนั่งตัวตรงเพื่อให้ปอดขยายตัวได้ดีขึ้น หลีกเลี่ยงการล้อมวงหรือทำให้เด็กตื่นตระหนก ใช้ยาขยายหลอดลมพ่นตามแผนการรักษาที่คุณหมอประจำตัวกำหนดไว้ทันที และสังเกตการตอบสนองอย่างใกล้ชิด หากพ่นยาแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายในสิบห้าถึงยี่สิบนาที หรือเด็กเริ่มพูดเป็นคำๆ ไม่จบประโยค ริมฝีปากเริ่มเขียวคล้ำ นั่นคือสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที