ภัยเงียบในกระแสเลือด: เมื่อการติดเชื้อลุกลามโดยที่เราไม่ทันตั้งตัว

ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้มาหลายปี มีสถานการณ์หนึ่งที่น่ากลัวและทำให้ผมรู้สึกกังวลใจอยู่เสมอ นั่นคือการที่คนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยอาการอ่อนเพลียธรรมดา ท้องเสีย หรือมีแผลถลอกเล็กๆ น้อยๆ ที่ดูเหมือนจะไม่มีอะไร แต่พอนำเลือดไปตรวจกลับพบว่าเชื้อโรคได้กระจายตัวเข้าสู่กระแสเลือดไปเสียแล้ว

เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้บ่อยกว่าที่เราคิดครับ หลายคนมักเข้าใจว่าโรคติดเชื้อทางกระแสเลือดหรือภาวะ Sepsis ต้องเป็นคนไข้ที่นอนป่วยหนักอยู่บนเตียงโรงพยาบาลเท่านั้น แต่ความจริงคือมันสามารถเริ่มต้นจากแผลติดเชื้อที่ผิวหนัง ทางเดินปัสสาวะอักเสบ หรือปอดอักเสบเล็กน้อย แล้วลุกลามอย่างเงียบเชียบโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัวเลยด้วยซ้ำ

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่มักถูกมองข้ามว่าเป็นแค่ความเหนื่อยล้า

การตรวจพบโรคติดเชื้อทางกระแสเลือดโดยไม่รู้ตัวมักเกิดขึ้นเพราะอาการเริ่มแรกมันช่างเหมือนกับไข้หวัดใหญ่หรืออาการเหนื่อยจากการทำงานหนักเสียเหลือเกิน คนไข้ส่วนใหญ่จะมีอาการเหล่านี้:

• ไข้สูงหนั่นสั่นเทา หรือบางคนโดยเฉพาะผู้สูงอายุอาจมีอุณหภูมิร่างกายต่ำกว่าปกติ
• อัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นใจสั่นโดยไม่มีสาเหตุ
• หายใจเร็ว หายใจหอบเหนื่อยเหมือนคนเพิ่งวิ่งเสร็จทั้งที่นอนอยู่เฉยๆ
• รู้สึกอ่อนเพลีย วิงเวียนศีรษะ สมองตื้อ คิดอะไรไม่ค่อยออก หรือซึมลงกว่าปกติ

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้ร่วมกัน โดยเฉพาะเพิ่งมีประวัติการติดเชื้อที่ไหนสักแห่งในร่างกายเมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา อย่าเพิ่งนอนพักแล้วรอดูอาการเด็ดขาดครับ

ทำไมเชื้อโรคถึงหลุดเข้าสู่กระแสเลือดได้ง่ายกว่าที่คิด?

ร่างกายของเรามีระบบภูมิคุ้มกันคอยปกป้องอยู่ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง ไม่ว่าจะเป็นจากความเครียด พักผ่อนน้อย มีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน หรือแม้แต่การปล่อยให้แผลเล็กๆ เกิดการอักเสบเรื้อรัง เชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นแบคทีเรียหรือไวรัส จะสามารถทะลุผ่านแนวป้องกันเข้าสู่หลอดเลือดฝอยและกระจายไปทั่วร่างได้อย่างรวดเร็ว

เมื่อเชื้อโรคเข้าสู่กระแสเลือด เม็ดเลือดขาวและสารภูมิต้านทานจะพยายามต่อสู้ ซึ่งกระบวนการต่อสู้นี้เองที่ไปกระตุ้นให้เกิดการอักเสบขนานใหญ่ทั่วร่างกาย ส่งผลให้ความดันโลหิตตก เลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่พอ และนำไปสู่ภาวะอวัยวะล้มเหลวในเวลาอันรวดเร็วหากไม่ได้รับการรักษา

วิธีรับมือและการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำจากแพทย์

เมื่อสงสัยว่ามีความเสี่ยงในการติดเชื้อในกระแสเลือด การมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยให้เร็วที่สุดคือหนทางรอดชีวิตที่สำคัญที่สุด การตรวจวินิจฉัยประกอบด้วย:

• การเจาะเลือดตรวจหาความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด เพื่อดูว่าเม็ดเลือดขาวสูงผิดปกติหรือไม่
• การตรวจสารบ่งชี้การอักเสบในเลือด เพื่อประเมินความรุนแรงของการติดเชื้อ
• การเพาะเชื้อจากเลือด (Blood Culture) เพื่อหาชนิดของเชื้อแบคทีเรียและเลือกยาปฏิชีวนะที่ตรงจุดที่สุด

การรักษาโรคนี้ต้องแข่งกับเวลาครับ แพทย์จะต้องให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำอย่างเร่งด่วน พร้อมทั้งให้น้ำเกลือและประคับประคองความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

การดูแลตัวเองเพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อลุกลาม

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอครับ เริ่มต้นจากการดูแลสุขอนามัยพื้นฐาน ล้างมือให้สะอาดอยู่เสมอ อย่าปล่อยให้แผลสด ไม่ว่าจะเป็นแผลมีดบาด แผลถลอก หรือแผลเบาหวาน กลายเป็นแผลเรื้อรัง หากมีไข้ร่วมกับอาการเจ็บป่วยเฉพาะที่ที่นานเกินสองสามวัน ควรปรึกษาแพทย์ทันที อย่าปล่อยให้ความชะล่าใจกลายเป็นภัยเงียบที่คุกคามชีวิต