ฮอร์โมนโปรแลคตินสูงเกินไป เรื่องใกล้ตัวที่คนมีลูกยากหรือประจำเดือนขาดต้องรู้

ทำความรู้จักฮอร์โมนโปรแลคติน เจ้าตัวร้ายที่แอบสูงโดยไม่รู้ตัว

เวลาที่มีคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องประจำเดือนขาดหาย หรือพยายามมีลูกมานานแต่ยังไม่ติด ผมมักจะเจอกับสาเหตุหนึ่งที่หลายคนคาดไม่ถึง นั่นคือภาวะโปรแลคตินในเลือดสูง โดยปกติแล้วฮอร์โมนตัวนี้จะทำหน้าที่หลักในการกระตุ้นการสร้างน้ำนมหลังคลอด แต่ถ้าวันไหนที่ระดับของมันพุ่งสูงขึ้นทั้งที่ไม่ได้ตั้งครรภ์หรือไม่ได้ให้นมบุตร มันจะเริ่มไปกวนระบบฮอร์โมนตัวอื่น จนส่งผลกระทบต่อร่างกายเราอย่างจัง

สัญญาณเตือนที่บอกว่าระดับฮอร์โมนในตัวเริ่มไม่ปกติ

อาการของ ความผิดปกติของฮอร์โมนโปรแลคติน มักจะแสดงออกมาผ่านความเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้ดังนี้

• ประจำเดือนมาไม่ปกติ หรือหายไปนานหลายเดือน
• มีน้ำนมไหลออกมาจากหัวนม ทั้งที่ไม่ได้ตั้งครรภ์
• มีปัญหาเรื่องภาวะมีบุตรยาก เพราะโปรแลคตินที่สูงจะไปยับยั้งการตกไข่
• ความต้องการทางเพศลดลง
• ปวดศีรษะบ่อยหรือสายตาเริ่มพร่ามัว ซึ่งอาจเกิดจากเนื้องอกต่อมใต้สมองไปกดทับเส้นประสาทตา

ทำไมร่างกายถึงผลิตฮอร์โมนตัวนี้ออกมามากผิดปกติ

สาเหตุไม่ได้มีแค่เรื่องเนื้องอกอย่างที่หลายคนกังวลเสมอไป บางครั้งอาจเกิดจากปัจจัยใกล้ตัวที่เราคาดไม่ถึง

• การใช้ยาบางกลุ่ม เช่น ยาแก้คลื่นไส้ ยาต้านเศร้า หรือยาลดความดันบางชนิด
• ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำกว่าปกติ ทำให้ร่างกายพยายามชดเชยจนฮอร์โมนตัวอื่นรวน
• ภาวะเครียดจัดหรือการออกกำลังกายอย่างหักโหม
• เนื้องอกต่อมใต้สมองชนิดที่สร้างโปรแลคติน (Prolactinoma) ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยในกลุ่มที่มีระดับฮอร์โมนสูงมาก

ขั้นตอนการตรวจวินิจฉัยที่คุณหมออยากให้เข้าใจ

การตรวจวินิจฉัยไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด เริ่มต้นจากการเจาะเลือดเพื่อดูระดับฮอร์โมนในช่วงเช้าตอนที่ยังไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก เพราะโปรแลคตินมีความไวต่อความเครียดและการเคลื่อนไหวมาก หากผลตรวจพบว่าสูงผิดปกติ ผมจะส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยการทำ MRI สมอง เพื่อดูว่ามีก้อนเนื้อที่ต่อมใต้สมองหรือไม่ ซึ่งวิธีนี้จะช่วยให้เราวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองให้กลับมาสมดุล

ข่าวดีคือ ภาวะนี้ส่วนใหญ่รักษาให้หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

• การใช้ยาปรับสมดุลฮอร์โมน: แพทย์มักจะเริ่มด้วยการให้ยากินเพื่อยับยั้งการสร้างโปรแลคติน ซึ่งได้ผลดีมากในคนไข้ส่วนใหญ่
• การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม: หากสาเหตุเกิดจากความเครียดหรือการใช้ยาบางชนิด การหยุดยาหรือปรับลดความเครียดจะช่วยให้ระดับฮอร์โมนค่อยๆ กลับมาปกติ
• การติดตามผลอย่างใกล้ชิด: สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อเจาะเลือดติดตามผล เพราะถ้าเราคุมระดับฮอร์โมนได้เร็ว อาการประจำเดือนขาดหรือภาวะมีบุตรยากก็จะดีขึ้นตามลำดับ

หากคุณเริ่มมีอาการผิดปกติที่ว่ามา อย่าปล่อยทิ้งไว้จนเป็นปัญหาเรื้อรัง การตรวจพบเร็วและรักษาให้ถูกจุด จะช่วยให้ระบบฮอร์โมนในร่างกายกลับมาทำงานได้เป็นปกติอีกครั้ง