ภาวะแพ้อาหารแบบเฉียบพลัน: เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามมองข้าม

กินอะไรแล้วผื่นขึ้นหรือหายใจไม่ออก นี่คือสัญญาณเตือนของภาวะแพ้อาหารแบบเฉียบพลัน

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์กินอาหารบางอย่างเข้าไปแล้วรู้สึกคันยิบๆ ตามตัว ปากบวม หรือมีผื่นขึ้นอย่างรวดเร็ว หมออยากให้ทำความเข้าใจว่า อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติและไม่ควรปล่อยผ่านครับ เพราะนี่คือกลไกการป้องกันตัวที่ผิดพลาดของร่างกายเมื่อได้รับสารบางอย่างที่ระบบภูมิคุ้มกันมองว่าเป็นศัตรู จนนำไปสู่ภาวะแพ้อาหารแบบเฉียบพลันที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

ภาวะแพ้อาหารแบบเฉียบพลันเกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อเรากินอาหารที่ร่างกายแพ้เข้าไป ร่างกายจะตอบสนองโดยการหลั่งสารเคมีที่ชื่อว่า ฮีสตามีน ออกมาในปริมาณมาก ซึ่งสารตัวนี้แหละครับที่เป็นตัวการทำให้เกิดอาการแพ้ตามอวัยวะต่างๆ เช่น ผิวหนัง ทางเดินหายใจ และระบบทางเดินอาหาร โดยปกติแล้วอาการมักจะแสดงออกมาอย่างรวดเร็วตั้งแต่ไม่กี่นาทีไปจนถึงสองชั่วโมงหลังจากได้รับอาหารที่แพ้

สัญญาณเตือนสำคัญที่ร่างกายกำลังฟ้องว่าแพ้รุนแรง

อาการแพ้ไม่ได้จำกัดแค่ผื่นคันเสมอไป หมออยากให้สังเกตอาการเหล่านี้ให้ดี เพราะถ้ามีอาการหลายระบบร่วมกัน แสดงว่าภาวะแพ้อาหารแบบเฉียบพลันเริ่มรุนแรงแล้วครับ

• ทางผิวหนัง: มีผื่นลมพิษ ผิวหนังแดง ปากบวม ตาบวม หรือมีอาการคันตามตัว
• ทางเดินหายใจ: แน่นหน้าอก หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนจุกที่คอ
• ระบบทางเดินอาหาร: ปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน หรือถ่ายเหลว
• ระบบหมุนเวียนโลหิต: หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ ชีพจรเต้นเร็ว หรือความดันตกจนเป็นลม ซึ่งถือเป็นภาวะช็อกจากการแพ้ (Anaphylaxis)

อาหารตัวร้ายที่มักทำให้เกิดอาการแพ้

แม้ว่าคนเราจะแพ้อาหารได้แทบทุกชนิด แต่กลุ่มอาหารที่เป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ที่หมอพบได้บ่อยในคลินิก ได้แก่

• อาหารทะเล เช่น กุ้ง ปู ปลาหมึก และปลาบางชนิด
• ถั่วต่างๆ โดยเฉพาะถั่วลิสงและถั่วเปลือกแข็ง
• นมวัวและไข่ไก่ (พบบ่อยในเด็ก)
• แป้งสาลีหรืออาหารที่มีส่วนประกอบของกลูเตน

เมื่อเกิดอาการแพ้เฉียบพลัน ต้องรับมืออย่างไรให้ปลอดภัย

หากสงสัยว่ามีอาการแพ้รุนแรง สิ่งแรกที่ต้องทำคือหยุดกินอาหารชนิดนั้นทันที หากมีประวัติการแพ้รุนแรงและมียาฉีดอะดรีนาลีน (EpiPen) ติดตัว ให้รีบใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์ที่เคยสั่งไว้ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ อย่ารอดูอาการที่บ้านเพียงลำพังครับ

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปห้องฉุกเฉินทันที

ห้ามรอจนกว่าอาการจะหนักขึ้น หากคุณพบว่าตัวเองหรือคนใกล้ชิดเริ่มมีอาการเหล่านี้ ให้รีบไปพบแพทย์ทันที

• หายใจไม่ออก หรือรู้สึกเหมือนทางเดินหายใจตีบตัน
• ลิ้นบวม ปากบวมจนกลืนน้ำลายลำบาก
• ความรู้สึกตัวลดลง หน้ามืดเหมือนจะเป็นลม
• มีอาการแพ้รุนแรงหลายระบบพร้อมกัน

หัวใจสำคัญของการป้องกันคือ การจำกัดอาหารที่เรารู้ว่าแพ้ อ่านฉลากโภชนาการทุกครั้งก่อนซื้อ และหากใครยังไม่แน่ใจว่าตัวเองแพ้อะไร การมาตรวจทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังหรือการตรวจเลือดกับคุณหมอเพื่อความชัดเจน เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการดูแลตัวเองในระยะยาวครับ