ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาด้วยเรื่องใกล้ตัวแต่สร้างความทุกข์ใจไม่น้อย หลายคนบอกว่าตัวเองรู้สึกโดดเดี่ยว ไปไหนมาไหนก็รู้สึกเหมือนเข้ากับกลุ่มเพื่อนไม่ได้ คบใครได้ไม่นานความสัมพันธ์ก็พังลง หรือบางครั้งก็รู้สึกว่าการจะเริ่มคุยกับใครสักคนมันยากเย็นเสียเหลือเกินจนเลือกที่จะอยู่คนเดียวดีกว่า
ในทางการแพทย์และสุขภาพจิต เรามักจะพบภาวะที่เรียกว่า ความบกพร่องในการสร้างความสัมพันธ์ ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาด และไม่ได้แปลว่าเราเป็นคนประหลาด แต่เป็นเรื่องของกลไกทางจิตใจและทักษะบางอย่างที่อาจจะขาดหายไป หรือเคยมีบาดแผลในอดีตคอยฉุดรั้งเอาไว้ วันนี้หมออยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้ไปด้วยกันแบบสบายๆ เหมือนนั่งคุยกันที่ห้องตรวจครับ
สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังมีปัญหาเรื่องการผูกพันกับคนอื่น?
เวลาที่เราพูดถึงเรื่องนี้ หลายคนอาจจะนึกถึงคนที่ไม่ยอมคุยกับใครเลย แต่ในความเป็นจริง อาการมันมีหลากหลายรูปแบบมากกว่านั้น บางคนเข้าสังคมได้ปรกติ ยิ้มแย้มแจ่มใส แต่ลึกๆ แล้วกลับรู้สึกว่างเปล่าและสร้างความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับใครไม่ได้เลย
- กลัวการสนิทสนมจนเกินไป: พอเริ่มรู้สึกว่าใครสักคนเริ่มเข้ามาในชีวิตและมีความหมายมากๆ จิตใจจะสั่งให้ถอยห่างทันทีโดยไม่มีเหตุผล
- คบใครได้ไม่นาน: ความสัมพันธ์มักจะจบลงด้วยความขัดแย้งเดิมๆ หรือความเบื่อหน่ายที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว
- รู้สึกว่าตัวเองไม่คู่ควร: มีความคิดวนเวียนอยู่ในหัวว่า ถ้าเขารู้จักตัวตนจริงๆ ของเรา เขาจะต้องเกลียดเราแน่ๆ
- อ่านภาษากายหรืออารมณ์คนอื่นยาก: บางครั้งเผลอพูดหรือทำอะไรที่ทำให้คนอื่นอึดอัดโดยไม่รู้ตัว เพราะจับสัญญาณความรู้สึกของคนรอบข้างไม่ค่อยถูก
ทำไมบางคนถึงรู้สึกว่าการผูกพันกับคนอื่นมันยากเย็นนัก?
สมองและจิตใจของมนุษย์เราเติบโตมาโดยอาศัยสิ่งแวดล้อมรอบตัวเป็นตัวหล่อหลอมครับ สาเหตุที่ทำให้เกิดความยากลำบากในการสร้างความสัมพันธ์นั้นมักไม่ได้มาจากเรื่องไร้สาระ แต่มักมีรากลึกมาจากเรื่องเหล่านี้
บาดแผลทางใจจากวัยเด็กที่ยังไม่ได้รับการเยียวยา
เด็กที่เติบโตมาในครอบครัวที่พ่อแม่ไม่อยู่ด้วย หรือมีความรุนแรงในบ้าน สมองจะเรียนรู้โดยอัตโนมัติว่า โลกนี้ไม่ปลอดภัย และ คนใกล้ตัวคือคนที่อาจจะทำร้ายเราได้ เมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ สมองส่วนที่คอยระแวดระวังภัยจึงทำงานหนักเกินไป คอยสั่งให้เราปิดกั้นตัวเองเพื่อความอยู่รอด
ประสบการณ์ถูกปฏิเสธซ้ำๆ จนเกิดเป็นกำแพงในใจ
การเคยอกหักอย่างรุนแรง การถูกบูลลี่ในโรงเรียน หรือการโดนเพื่อนสนิทหักหลัง สิ่งเหล่านี้ฝังรอยแผลไว้ลึก เมื่อเจอสถานการณ์คล้ายๆ กันในปัจจุบัน สมองจะรีบดึงความทรงจำเก่าขึ้นมาเตือนภัย ทำให้เราเลือกที่จะไม่เปิดใจให้ใครอีกเลยเพื่อป้องกันไม่ให้เจ็บปวดซ้ำสอง
เราจะค่อยๆ ฝึกฝนและก้าวข้ามความอึดอัดนี้ได้อย่างไร?
ข่าวดีคือ ทักษะทางสังคมและความสัมพันธ์เป็นสิ่งที่เรียนรู้และพัฒนา ความบกพร่องในการสร้างความสัมพันธ์ ไม่ใช่โรคเรื้อรังที่รักษาไม่หาย แต่มันเหมือนกล้ามเนื้อส่วนที่เราไม่ได้ใช้งานนานๆ เลยอ่อนแรง การจะทำให้มันแข็งแรงขึ้นต้องอาศัยเวลาและความเข้าใจ
- เริ่มจากสำรวจความกลัวของตัวเอง: เวลาที่อยากถอยหนีจากใครสักคน ลองหยุดแล้วถามตัวเองว่าเรากำลังกลัวอะไรอยู่ กลัวเขาปฏิเสธ หรือกลัวการผูกพัน
- ฝึกเปิดใจทีละนิด: ไม่จำเป็นต้องเล่าเรื่องชีวิตทั้งหมดให้ใครฟังทันที เลือกเรื่องเล็กๆ น้อยๆ แล้วค่อยๆ สร้างความไว้วางใจทีละสเต็ป
- ให้อภัยตัวเองในวันที่ทำพัง: ความสัมพันธ์เป็นเรื่องของคนสองคน ถ้าวันนี้ทำได้ไม่ดี ก็ไม่ใช่ความผิดของเราทั้งหมด แค่เรียนรู้แล้วลองใหม่ในวันพรุ่งนี้
ท้ายที่สุดแล้ว การมีความสัมพันธ์ที่ดีกับคนอื่นเริ่มต้นจากการมีความสัมพันธ์ที่ดีกับตัวเองครับ ถ้าวันนี้เรารู้สึกว่ามันยากเหลือเกินที่จะเชื่อมต่อกับผู้คนรอบข้าง อย่าเพิ่งกดดันตัวเอง ลองมองหาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตหรือจิตแพทย์เพื่อพูดคุย เพราะบางครั้ง การมีคนรับฟังและช่วยถอดรหัสความรู้สึกในใจ ก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดในการก้าวออกจากความโดดเดี่ยวครับ
