ลูกเหม่อลอย ควบคุมตัวเองไม่ได้ หรือจดจ่อไม่ได้นาน: ทำความรู้จักภาวะทักษะการคิดเชิงบริหารบกพร่อง

ลูกจอมซุ่มซ่าม ขี้ลืม และหงุดหงิดง่าย อาจไม่ใช่แค่เด็กนิสัยไม่ดี

เวลาที่เราเห็นเด็กสักคนนั่งทำสมาธิกับการบ้านไม่ถึงห้าก็ลุกเดินหนี วางของไว้แล้วลืมตลอด หรือหงุดหงิดฟูมฟายเสียงดังเมื่อไม่ได้ดั่งใจ หลายคนมักจะเผลอดุว่าเด็กดื้อ หรือขาดวินัย แต่ในมุมมองของหมอ เวลาตรวจเคสเด็กๆ แบบนี้บ่อยเข้า เรามักจะมองลึกไปกว่าพฤติกรรมภายนอก เพราะเบื้องหลังปัญหาเหล่านี้ อาจมีเรื่องของ ภาวะทักษะการคิดเชิงบริหารบกพร่อง ซ่อนอยู่ ซึ่งเป็นเรื่องของกระบวนการทำงานในสมองส่วนหน้าล้วนๆ ไม่ใช่เรื่องความตั้งใจเกเรของเด็กแต่อย่างใด

สมองส่วนหน้าทำงานสะดุด ลูกถึงจัดการชีวิตตัวเองไม่ได้

คำว่าทักษะการคิดเชิงบริหาร หรือที่ในวงการแพทย์เรียกว่า Executive Functions (EF) เปรียบเสมือนผู้จัดการใหญ่ประจำสมอง ตั้งอยู่บริเวณสมองส่วนหน้า ทำหน้าที่เปรียบเสมือนซีพียูของคอมพิวเตอร์ คอยควบคุมความคิด อารมณ์ และการกระทำของเรา

เมื่อเด็กมีภาวะที่ทักษะส่วนนี้ทำงานบกพร่อง เปรียบเสมือนผู้จัดการใหญ่หลับใน ทำให้เด็กไม่สามารถหยุดพฤติกรรมชั่ววูบได้ วางแผนลำดับขั้นตอนการทำอะไรยาวๆ ไม่เป็น และจำข้อมูลที่จะต้องใช้ทันทีในหัวไม่ได้นาน ส่งผลให้ชีวิตประจำวันตั้งแต่เรื่องตื่นนอน อาบน้ำ แต่งบ้าน จนถึงการเรียนสะดุดไปหมด

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าลูกกำลังเผชิญปัญหานี้อยู่

การสังเกตอาการของลูกในชีวิตประจำวันช่วยให้พ่อแม่เข้าใจความยากลำบากที่เด็กต้องเจอได้ดีขึ้น โดยอาการมักจะแสดงออกผ่านพฤติกรรมเหล่านี้

• จำสลับลืมเลือน: บอกให้ไปหยิบของสามอย่าง เดินไปถึงกลางทางจำได้แค่ชิ้นเดียว หรือลืมของใช้ไปโรงเรียนแทบทุกวัน
• ควบคุมอารมณ์ยาก: โกรธง่าย หงุดหงิดรุนแรงเวลามีการเปลี่ยนแปลงกะทันหัน หรือรอคอยอะไรนานๆ ไม่ได้เลย
• เริ่มทำอะไรไม่ถูก: เวลาสั่งงานยาวๆ เด็กจะยืนงง ไม่รู้ว่าจะต้องเริ่มทำจากตรงไหนก่อน เหมือนสมองประมวลผลไม่ทัน
• เปลี่ยนใจกลางทาง: กำลังทำสิ่งนี้อยู่ แต่อะไรมาสะดุดตานิดหน่อยก็วิ่งไปทำอย่างอื่น ทิ้งงานเก่าค้างไว้ตลอด

วิธีช่วยฝึกสมองส่วนหน้าของลูกให้แข็งแรงขึ้นจากที่บ้าน

ข่าวดีคือ สมองของเด็กๆ โดยเฉพาะในช่วงปฐมวัยจนถึงวัยรุ่นมีความยืดหยุ่นสูงมาก แปลว่าเราสามารถฝึกฝนและพัฒนาทักษะส่วนนี้ให้ดีขึ้นได้ผ่านกิจกรรมในชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องพึ่งยาเสมอไป

ชวนเด็กๆ เล่นเกมที่ต้องใช้กติกาและการยับยั้งชั่งใจ

กิจกรรมง่ายๆ เช่น การเล่นเก้าอี้ดนตรี การเล่นวิ่งเปรี้ยว หรือเกมที่ต้องรอจังหวะและหยุดตามสัญญาณ ช่วยฝึกให้สมองส่วนหน้าเรียนรู้ที่จะเบรกตัวเองก่อนจะทำอะไรลงไป

ฝึกให้ลูกวางแผนและจัดลำดับความสำคัญด้วยตัวเอง

แทนที่เราจะคอยบอกทุกขั้นตอน ลองชวนลูกคุยว่า ตอนเย็นนี้เรามีทำการบ้าน อาบน้ำ และจัดกระเป๋า ลูกคิดว่าควรทำอะไรก่อนหลัง แล้วเขียนออกมาเป็นตารางภาพให้เด็กได้ทำตามทีละขั้น

กำหนดกติกาและสิ่งแวดล้อมให้ชัดเจนไม่วุ่นวาย

เด็กที่มีภาวะนี้มักแพ้สิ่งเร้าได้ง่าย การจัดมุมทำการบ้านให้โล่ง ไม่มีทีวีเปิดรบกวน ไม่มีของเล่นกองเกะกะ จะช่วยให้สมองของลูกโฟกัสกับงานตรงหน้าได้นานขึ้น

เมื่อไหร่ควรพาเด็กไปปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการ

หากคุณพ่อคุณแม่ลองปรับสิ่งแวดล้อมและฝึกฝนลูกอย่างต่อเนื่องแล้ว แต่พฤติกรรมเหล่านี้ยังส่งผลกระทบหนักต่อการเรียน การเข้าสังคมกับเพื่อน หรือทำให้เด็กมีความเครียดและสูญเสียความมั่นใจในตัวเอง แนะนำให้เข้ามาพบกุมารแพทย์พัฒนาการและพฤติกรรม หรือนักจิตวิทยาเด็ก เพื่อประเมินเชิงลึกและรับคำแนะนำในการช่วยเหลือที่ตรงจุด เพราะการเข้าใจปัญหาตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยเปลี่ยนอนาคตของเด็กให้เติบโตอย่างมีความสุขและมั่นใจได้ครับ