โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบและภาวะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ: ปัญหาใกล้ตัวที่ผู้หญิงต้องรู้

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์น่ารำคาญใจเวลากลั้นปัสสาวะนานๆ แล้วพอเข้าห้องน้ำกลับรู้สึกแสบขัด หรือรู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด วิ่งเข้าห้องน้ำบ่อยจนแทบไม่ได้ทำงาน อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติและมักเป็นสัญญาณเตือนแรกๆ ของภาวะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะในผู้หญิงเราที่มีสรีระเอื้อต่อการติดเชื้อได้ง่ายกว่าผู้ชาย

ทำไมผู้หญิงถึงป่วยเป็นโรคนี้บ่อยกว่าผู้ชาย

เวลาตรวจคนไข้ที่มีอาการแสบขัดเบา 10 คน จะเป็นผู้หญิงเสียประมาณ 8-9 คน เหตุผลหลักมาจากกายวิภาคของร่างกาย ท่อปัสสาวะของผู้หญิงมีความสั้นมากแถมยังอยู่ใกล้กับช่องคลอดและทวารหนัก ทำให้เชื้อแบคทีเรียจากภายนอก โดยเฉพาะเชื้ออีโคไล (E. coli) ที่อยู่ในลำไส้ สามารถเดินทางเข้าสู่ท่อปัสสาวะและขึ้นไปสู่กระเพาะปัสสาวะได้อย่างง่ายดาย นอกจากนี้ พฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การอั้นปัสสาวะนานๆ ดื่มน้ำน้อย หรือความเครียด ก็เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ภูมิคุ้มกันลดลงและเปิดทางให้เชื้อโรคเบ่ง 1 บานในระบบทางเดินปัสสาวะ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าติดเชื้อแน่แล้ว

อาการของการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะไม่ได้มีแค่เรื่องแสบขัดเท่านั้น แต่ยังมีหลายระดับความรุนแรงที่สังเกตได้ด้วยตัวเอง:

• แสบขัดเวลาปัสสาวะ: รู้สึกเหมือนมีเข็มทิ่มหรือแสบร้อนตอนช่วงท้ายของการปัสสาวะ
• ปวดหน่วงท้องน้อย: มีอาการเกร็งหรือปวดตึงบริเวณเหนือหัวหน่าวตลอดเวลา
• ปัสสาวะบ่อยแต่ได้ทีละนิด: รู้สึกปวดฉี่ตลอดเวลา เดินเข้าห้องน้ำแทบทุกสิบนาที แต่พอเบ่งออกมากลับมีแค่นิดเดียว
• ลักษณะปัสสาวะเปลี่ยนไป: น้ำปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ หรือบางครั้งมีเลือดปนออกมาด้วย

เชื้อลามขึ้นไตอันตรายกว่าที่คิด: สังเกตอาการกรวยไตอักเสบ

ถ้าปล่อยให้มีการติดเชื้อที่กระเพาะปัสสาวะทิ้งไว้โดยไม่รักษา หรือชอบซื้อยาแก้ปวดกินเองโดยไม่ฆ่าเชื้อ เชื้อแบคทีเรียตัวร้ายอาจเดินทางย้อนกลับขึ้นไปที่ไต กลายเป็นภาวะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนบนหรือกรวยไตอักเสบ ซึ่งอาการจะรุนแรงขึ้นมาก คนไข้จะมีไข้สูงหนาวสั่น ปวดหลังร้าวลงขา คลื่นไส้อาเจียน และรู้สึกอ่อนเพลียอย่างเห็นได้ชัด กรณีแบบนี้ต้องรีบมาพบแพทย์เพื่อรับยาปฏิชีวนะฆ่าเชื้อทันที ไม่อย่างนั้นอาจเกิดเชื้อในกระแสเลือดที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้

วิธีดูแลตัวเองและปรับพฤติกรรมเพื่อป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะช่วยให้หายขาดได้ แต่ถ้าพฤติกรรมยังเหมือนเดิม โรคนี้ก็พร้อมกลับมาทักทายใหม่ได้เสมอ การปรับเปลี่ยนกิจวัตรประจำวันจึงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุด:

• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ: อย่างน้อยวันละ 1.5 ถึง 2 ลิตร เพื่อช่วยขับแบคทีเรียออกจากกระเพาะปัสสาวะก่อนที่มันจะเกาะตัวแน่น
• ห้ามอั้นปัสสาวะเด็ดขาด: เมื่อไหร่ที่รู้สึกปวด ควรหาเวลาเข้าห้องน้ำทันที การอั้นไว้จะทำให้แบคทีเรียแบ่งตัวในกระเพาะปัสสาวะได้ดีขึ้น
• รักษาความสะอาดอย่างถูกวิธี: เวลาเข้าห้องน้ำควรเช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลัง เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคจากทวารหนักแพร่มาที่ท่อปัสสาวะ
• หลีกเลี่ยงการสวนล้างช่องคลอด: ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่มีน้ำหอมแรงๆ อาจไปทำลายแบคทีเรียชนิดดีที่คอยป้องกันโรค ทำให้ติดเชื้อง่ายขึ้น

กินยาฆ่าเชื้อเองอันตรายไหมและเมื่อไหร่ควรพบแพทย์

หลายคนเวลาแสบขัดมักจะไปร้านขายยาแล้วขอซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง ซึ่งบางครั้งกินไม่ครบโดสหรือใช้ยาไม่ตรงกับชนิดของเชื้อ ทำให้เกิดเชื้อดื้อยาในอนาคต หากเริ่มมีอาการปวดแสบขัด ปัสสาวะผิดปกติ หรือมีไข้ร่วมด้วย แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจปัสสาวะหาสสาเหตุที่แท้จริง จะได้รับการรักษาที่ตรงจุดและปลอดภัยที่สุด