โรคนิ่วในถุงน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง: สัญญาณเตือนที่คนไข้มักมองข้าม

ทำไมคนไข้หลายคนถึงไม่รู้ตัวว่ามีนิ่วในถุงน้ำดีจนกระทั่งอักเสบเรื้อรัง

บ่อยครั้งที่ผมตรวจเจอคนไข้ที่มาด้วยอาการแน่นท้อง อืดเฟ้อหลังกินอาหารมันๆ มานานเป็นปีๆ โดยเข้าใจผิดว่าเป็นแค่โรคกระเพาะหรือกรดไหลย้อน กว่าจะทราบว่าเป็น โรคนิ่วในถุงน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง ก็ต่อเมื่ออาการปวดท้องรุนแรงจนทนไม่ไหว ถุงน้ำดีที่เคยอักเสบเพียงเล็กน้อยได้สะสมความเสียหายจนผนังหนาตัวและทำงานได้ไม่ปกติไปเสียแล้ว

ทำความเข้าใจนิ่วในถุงน้ำดีแบบฉบับภาษาหมอ

ถุงน้ำดีเปรียบเสมือนถุงเก็บน้ำดีที่ผลิตจากตับ เมื่อเรากินอาหารมันๆ ร่างกายจะสั่งให้ถุงน้ำดีบีบตัวเพื่อส่งน้ำดีไปช่วยย่อยไขมัน แต่ถ้าในถุงน้ำดีมีก้อนนิ่วอยู่ ก้อนเหล่านี้จะขวางทางเดิน หรือไปกระแทกกับผนังถุงน้ำดีซ้ำๆ เมื่อเกิดการอักเสบเรื้อรัง ผนังถุงจะเริ่มหนาตัวขึ้น ขาดความยืดหยุ่น และที่น่ากลัวคือมันอาจกลายเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคได้ง่ายกว่าถุงน้ำดีปกติ

อาการแบบไหนที่บ่งบอกว่าถุงน้ำดีกำลังประท้วง

อาการของคนไข้กลุ่มนี้มักไม่ชัดเจนในตอนแรก แต่ถ้าสังเกตดีๆ มักมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย:

• แน่นท้อง จุกเสียดบริเวณใต้ชายโครงขวาหรือลิ้นปี่เป็นพักๆ โดยเฉพาะหลังทานอาหารที่มีไขมันสูง
• อาการท้องอืด มีลมในท้อง หรือคลื่นไส้ร่วมด้วยบ่อยครั้ง
• ปวดร้าวไปถึงบริเวณสะบักหลังหรือไหล่ขวา
• บางรายอาจมีอาการดีซ่าน ตัวเหลืองตาเหลือง หากนิ่วหลุดไปอุดตันท่อน้ำดี

ทำไมการปล่อยทิ้งไว้ถึงอันตรายกว่าที่คิด

การอักเสบเรื้อรังไม่ได้หายไปเอง แต่มันคือการอักเสบที่ซ่อนตัวอยู่ เมื่อปล่อยไว้นานวัน ถุงน้ำดีอาจฝ่อลง ผนังอาจทะลุ หรือเกิดการติดเชื้อรุนแรงจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยที่ชี้ชัดว่า การมีนิ่วสะสมในถุงน้ำดีที่อักเสบเรื้อรังมานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งถุงน้ำดีได้ในอนาคต

ทางเลือกการรักษาในปัจจุบัน: ผ่าตัดออกดีกว่าเก็บไว้หรือไม่

เมื่อนิ่วก่อให้เกิดการอักเสบเรื้อรังจนแสดงอาการ วิธีการรักษาที่เป็นมาตรฐานที่สุดคือการผ่าตัดถุงน้ำดีออก ซึ่งในปัจจุบันเรานิยมใช้วิธีการผ่าตัดผ่านกล้อง แผลเล็ก เจ็บน้อย และฟื้นตัวไวมาก การนำถุงน้ำดีออกไม่ได้ทำให้การย่อยอาหารเสียไป เพราะตับยังคงผลิตน้ำดีได้ปกติ เพียงแต่เราเปลี่ยนจากการเก็บน้ำดีไว้ในถุงเป็นการส่งตรงเข้าสู่ลำไส้แทน ซึ่งร่างกายปรับตัวได้ดีมากโดยไม่มีผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

เตรียมตัวอย่างไรเมื่อต้องผ่าตัดถุงน้ำดี

หากได้รับการวินิจฉัยแล้วว่าต้องผ่าตัด สิ่งที่คนไข้ควรทำคือ:

• งดอาหารและน้ำตามคำแนะนำของวิสัญญีแพทย์อย่างเคร่งครัด
• แจ้งประวัติการแพ้ยาและโรคประจำตัว โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด
• เตรียมสภาพร่างกายให้พร้อม พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้การฟื้นตัวหลังผ่าตัดเป็นไปอย่างราบรื่น