เมื่อคุณแม่เครียด: ผลกระทบของความวิตกกังวลต่อการให้นมลูกและการรับมือ

ความวิตกกังวลหรือความเครียดของมารดาส่งผลต่อการหลั่งน้ำนมอย่างไร

คุณแม่หลายคนมักมาปรึกษาหมอด้วยความกังวลว่าทำไมน้ำนมถึงมาน้อยลง ทั้งที่ช่วงแรกดูเหมือนจะไปได้สวย ความจริงแล้วความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์และกลไกการผลิตน้ำนมนั้นใกล้ชิดกันมาก ร่างกายของผู้หญิงมีฮอร์โมนหลักสองตัวที่ควบคุมการให้นม ได้แก่ โพรแลคติน (Prolactin) ที่ทำหน้าที่ผลิตน้ำนม และ ออกซิโทซิน (Oxytocin) ที่ทำหน้าที่ขับน้ำนมออกมา

เมื่อเกิดความวิตกกังวลหรือความเครียดของมารดา ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนอะดรีนาลีนออกมา ซึ่งฮอร์โมนตัวนี้เปรียบเสมือนตัวขัดขวางการทำงานของออกซิโทซิน ส่งผลให้กลไกการหลั่งน้ำนมสะดุดลงหรือที่เรียกว่าอาการน้ำนมค้างเต้า ทำให้ลูกดูดแล้วไม่ค่อยได้น้ำนม ทั้งที่ในเต้ายังมีน้ำนมอยู่ ทำให้ลูกหงุดหงิดและคุณแม่ก็ยิ่งเครียดจนกลายเป็นวงจรที่ตัดไม่ขาด

สัญญาณเตือนเมื่อความเครียดเริ่มทำลายน้ำนม

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าระดับความเครียดกำลังส่งผลกระทบต่อลูกน้อย หมออยากให้ลองสังเกตอาการเหล่านี้:

• ลูกดูดนมแล้วร้องไห้งอแง หรือพยายามดึงหัวนมออกบ่อยๆ เพราะน้ำนมไหลไม่ทันใจ
• รู้สึกเต้านมแข็งคัดตึงแต่บีบน้ำนมไม่ออก หรือน้ำนมพุ่งน้อยลงกว่าปกติมาก
• คุณแม่รู้สึกเหนื่อยล้าสะสม นอนไม่หลับแม้ลูกจะหลับแล้ว
• มีความรู้สึกท้อแท้ หรือกดดันตัวเองเรื่องปริมาณน้ำนมอยู่ตลอดเวลา

ปรับจูนจิตใจและร่างกายเพื่อคืนความสุขในการให้นม

การแก้ไขไม่ได้อยู่ที่การกินอาหารบำรุงเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การลดความวิตกกังวลหรือความเครียดของมารดาให้ถูกจุด หมอแนะนำวิธีง่ายๆ ที่ช่วยให้กลไกของร่างกายกลับมาทำงานได้ปกติ:

สร้างพื้นที่ปลอดภัยและช่วงเวลาผ่อนคลาย

ก่อนให้นมลูก ลองหาเวลาสงบสติอารมณ์สัก 5 นาที นั่งในท่าที่สบาย ปรับสภาพแวดล้อมให้เงียบสงบ อาจเปิดเพลงเบาๆ หรือการสูดลมหายใจเข้าลึกๆ เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนออกซิโทซินขึ้นมาแทนที่ความเครียด

ลดความคาดหวังเรื่องปริมาณน้ำนม

ความกดดันว่าจะต้องทำสต็อกน้ำนมให้ได้จำนวนมากเกินความจำเป็น มักเป็นตัวการหลักที่ทำให้แม่เครียด หมออยากให้มองว่า การให้นมคือการสร้างสายใยมากกว่าการทำภารกิจให้สำเร็จตามเป้าหมาย หากมื้อไหนน้ำนมไม่พอ การเสริมด้วยนมแม่จากสต็อกหรือนมสูตรพิเศษที่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ก็ไม่ใช่เรื่องผิด

สื่อสารกับคนรอบข้างให้ชัดเจน

คนใกล้ชิดโดยเฉพาะคุณพ่อมีส่วนสำคัญมากในการลดความวิตกกังวลหรือความเครียดของมารดา การแบ่งเบางานบ้าน หรืองานเลี้ยงลูกในช่วงที่คุณแม่พักผ่อน จะช่วยให้ระดับความเครียดลดลง และทำให้ระบบการผลิตน้ำนมกลับมาเป็นปกติได้เร็วขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอหรือผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณแม่รู้สึกว่าความเศร้าหรือความวิตกกังวลนั้นหนักเกินกว่าจะรับมือได้ด้วยตัวเอง เช่น มีอาการซึมเศร้าหลังคลอด กินไม่ได้ นอนไม่หลับ หรือรู้สึกไม่ผูกพันกับลูก อย่าปล่อยไว้จนเรื้อรัง การเดินเข้ามาพูดคุยกับหมอเพื่อให้ได้รับคำปรึกษาหรือการดูแลที่ถูกต้อง จะช่วยให้คุณแม่ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างแข็งแรงทั้งกายและใจ