ผลกระทบจากการใช้ยาแก้ปวดพาราเซตามอลเกินขนาดต่อตับที่คุณต้องระวัง

พาราเซตามอล ยาสามัญที่ใกล้ตัวแต่ถ้ารู้เท่าไม่ถึงการณ์ก็อันตราย

เวลาปวดหัวหรือเป็นไข้ ยาชนิดแรกๆ ที่ทุกคนนึกถึงย่อมหนีไม่พ้นพาราเซตามอล เพราะเป็นยาที่หาง่ายและดูเหมือนจะปลอดภัยที่สุด แต่ในฐานะหมอ ผมมักเจอคนไข้ที่ทานยาชนิดนี้แบบไม่ระวัง ทั้งทานถี่เกินไป หรือทานในปริมาณที่มากเกินความจำเป็นโดยไม่รู้ตัว ซึ่งจริงๆ แล้วตับของเราเป็นด่านหน้าในการกำจัดยาตัวนี้ หากได้รับมากเกินไป ตับจะกลายเป็นอวัยวะที่รับภาระหนักจนเกิดความเสียหายตามมา

กลไกการทำลายตับเมื่อกินยาเกินขนาด

ปกติแล้วตับจะมีหน้าที่เปลี่ยนพาราเซตามอลให้กลายเป็นสารที่ขับออกทางปัสสาวะได้ แต่หากร่างกายได้รับยาในปริมาณที่สูงเกินขีดจำกัด ตับจะผลิตเอนไซม์ไม่ทัน และเปลี่ยนไปสร้างสารพิษชนิดหนึ่งแทน สารนี้แหละที่เข้าไปทำลายเซลล์ตับโดยตรง ทำให้ตับอักเสบเฉียบพลัน และถ้าหนักกว่านั้นคือตับวาย ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องรักษาในโรงพยาบาลทันที

สัญญาณเตือนที่ร่างกายส่งออกมาเมื่อตับเริ่มมีปัญหา

ช่วงแรกหลังจากกินยาเกินขนาด คนไข้มักไม่มีอาการอะไรเลย หรืออาจแค่คลื่นไส้ อาเจียน และดูเพลียๆ เหมือนคนเป็นไข้หวัดทั่วไป ทำให้หลายคนชะล่าใจ แต่เมื่อผ่านไปสัก 24 ถึง 48 ชั่วโมง สารพิษจะเริ่มทำลายเซลล์ตับจนเกิดอาการดังนี้

• เจ็บชายโครงขวา
• ตัวเหลือง ตาเหลือง
• ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ
• ซึมลง หรือสับสนในกรณีที่มีการทำลายตับอย่างรุนแรง

วิธีคำนวณการกินยาให้ปลอดภัยต่อตับ

กฎเหล็กที่ผมมักย้ำกับคนไข้เสมอคือ การคำนวณน้ำหนักตัวร่วมกับปริมาณยา โดยสูตรมาตรฐานคือ 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อครั้ง และในหนึ่งวันไม่ควรทานเกิน 4,000 มิลลิกรัม หรือประมาณ 8 เม็ด (ขนาด 500 มิลลิกรัม) สำหรับผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักตัวปกติ นอกจากนี้ต้องเว้นระยะห่างในการทานแต่ละครั้งอย่างน้อย 4-6 ชั่วโมงเพื่อให้ตับได้มีเวลาพักและขับยาออก

กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด

การใช้ยาให้ได้ผลดีและปลอดภัยต้องเริ่มจากการปรับพฤติกรรม ดังนี้

• อ่านฉลากยาให้ชัดเจนทุกครั้ง
• งดดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในระหว่างที่ต้องทานยา เพราะแอลกอฮอล์จะเร่งให้ตับเสียหายเร็วขึ้นเมื่อเจอกับพาราเซตามอล
• หากมีโรคประจำตัวเกี่ยวกับตับหรือไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนตัดสินใจซื้อยามาทานเอง
• อย่าทานยาซ้อนหลายชนิดที่มีส่วนผสมของพาราเซตามอล เช่น ยาแก้หวัดสูตรผสม เพราะอาจทำให้ได้รับยาเกินขนาดโดยไม่รู้ตัว

ยาคือดาบสองคม แม้จะช่วยบรรเทาความเจ็บปวดได้ดี แต่การใช้งานที่เกินพอดีก็สามารถย้อนกลับมาทำร้ายตับของเราได้ หากใครสงสัยว่าตัวเองได้รับยาเกินขนาด หรือเริ่มมีอาการผิดปกติ อย่ารอดูอาการเองที่บ้าน ให้รีบพบแพทย์เพื่อเจาะเลือดตรวจค่าการทำงานของตับโดยเร็วที่สุดครับ