ยาพาราเซตามอลที่กินอยู่ กินเกินขนาดไปจะทำร้ายตับเราอย่างไร?

ทำไมยาที่ดูไม่อันตรายถึงกลับมาทำร้ายตับเราได้

หลายคนติดภาพจำว่ายาแก้ปวดพาราเซตามอลเป็นยาที่ปลอดภัยที่สุด หายาได้ง่ายและใช้ได้บ่อย ไม่ว่าจะปวดหัว เป็นไข้ หรือปวดฟัน แต่ในมุมของหมอ ยานี้มีเส้นแบ่งบางๆ ระหว่างการรักษาและการทำลายตับอยู่ หากเราใช้แบบผิดวิธีหรือกินถี่เกินไป แทนที่จะหายปวด กลายเป็นว่าเรากำลังเอาพิษเข้าไปสะสมในตับโดยไม่รู้ตัว

กลไกที่ตับต้องรับศึกหนักเมื่อเรากินยาเกินขนาด

ปกติแล้วตับของเราเปรียบเสมือนโรงงานกำจัดของเสีย เมื่อเรากินยาเข้าไป ตับจะทำหน้าที่แปรรูปยาเพื่อให้ร่างกายขับออกได้ แต่เมื่อปริมาณยาพาราเซตามอลที่ได้รับสูงเกินกว่าที่ตับจะจัดการได้ทัน ร่างกายจะสร้างสารพิษชนิดหนึ่งออกมา ซึ่งถ้าตับแข็งแรงดีก็พอจะกำจัดสารพิษนี้ได้ แต่หากสารพิษสะสมมากเกินไป มันจะเริ่มทำลายเซลล์ตับโดยตรงจนเนื้อเยื่อตับเกิดการอักเสบและตายลงในที่สุด

สัญญาณเตือนที่ร่างกายส่งออกมาเมื่อตับเริ่มมีปัญหา

ปัญหาที่น่ากลัวของพิษจากพาราเซตามอลคือ ในช่วงวันแรกๆ คนไข้มักไม่มีอาการอะไรเลย หรืออาจแค่รู้สึกเพลียเหมือนเป็นไข้หวัดทั่วไป ทำให้ชะล่าใจ แต่เมื่อผ่านไป 2-3 วัน อาการที่แท้จริงจะเริ่มปรากฏชัด:

• อาการคลื่นไส้ อาเจียนอย่างรุนแรง
• เจ็บหรือแน่นบริเวณใต้ชายโครงขวา ซึ่งเป็นตำแหน่งของตับ
• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือมีอาการดีซ่าน
• ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ
• ในรายที่เป็นหนักอาจเริ่มสับสน หรือมีอาการทางสมองร่วมด้วย

กินยาแบบไหนถึงเรียกว่าปลอดภัยและไม่ทำร้ายตับ

กฎเหล็กที่หมออยากให้จำไว้คือเรื่องของปริมาณและเวลา การกินยาแก้ปวดพาราเซตามอลให้ปลอดภัยต้องยึดหลักการดังนี้

• น้ำหนักตัวมีผล: กินยาในขนาด 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อครั้ง
• จำกัดปริมาณต่อวัน: ห้ามกินเกิน 8 เม็ด (ขนาด 500 มิลลิกรัม) ภายใน 24 ชั่วโมง
• เว้นระยะเวลาให้เหมาะสม: ต้องเว้นระยะห่างทุก 4-6 ชั่วโมง ไม่ควรกินซ้ำเร็วกว่านั้น
• ตรวจสอบยารวม: ระวังการกินยาแก้หวัดหรือยาแก้แพ้หลายชนิดพร้อมกัน เพราะยาเหล่านั้นมักมีพาราเซตามอลผสมอยู่แล้ว ทำให้ได้รับยาเกินขนาดโดยไม่รู้ตัว

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาพบหมอทันที

หากรู้ตัวว่ากินยาเกินขนาดไปไม่ว่าจะตั้งใจหรือเผลอ อย่ารอให้มีอาการแสดงออกมาจนตัวเหลือง ให้รีบมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุด ยิ่งมาถึงโรงพยาบาลได้ไวเท่าไหร่ แพทย์จะมีโอกาสให้ยาต้านพิษหรือทำการล้างท้องเพื่อลดปริมาณยาในกระแสเลือดได้ทันเวลา ก่อนที่ตับจะถูกทำลายไปมากกว่านี้