กินยาความดันทั้งที่ยังไม่จำเป็น อันตรายกว่าที่คิด

ช่วงนี้เวลาตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนคงคุ้นเคยกับการนั่งพักเหนื่อย วัดความดัน แล้วพบว่าตัวเลขมันพุ่งกระโดดขึ้นมาอยู่ที่ 140 หรือ 150 มิลลิเมตรปรอท พอเจอแบบนี้เข้าไป หลายคนเริ่มกังวลใจกลัวเป็นโรคความดันโลหิตสูง รีบอยากหายามากินเพื่อกดตัวเลขให้ลดลงทันที แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน ผมมักจะเจอเคสที่ตัวเลขความดันเด้งสูงเฉพาะตอนอยู่โรงพยาบาล หรือที่เรียกว่าภาวะความดันตื่นเต้น และถ้าเราวินิจฉัยพลาด รีบจ่ายยาต้านความดันให้กินทั้งที่ร่างกายยังไม่ต้องการ ผลเสียที่ตามมาอาจอันตรายกว่าที่คิด

ทำไมตัวเลขความดันโลหิตถึงสูงขึ้นได้ชั่วคราว?

ร่างกายมนุษย์ไม่ใช่หุ่นยนต์ ตัวเลขความดันโลหิตจึงมีการขึ้นลงตลอดเวลาตามสถานการณ์รอบตัว ในห้องตรวจแพทย์ที่เต็มไปด้วยบรรยากาศตึงเครียด กลิ่นยา หรือความกังวลลึกๆ ของคนไข้ ฮอร์โมนความเครียดอย่างอะดรีนาลีนจะถูกหลั่งออกมา ทำให้หัวใจเต้นเร็วและหลอดเลือดหดตัวชั่วคราว ตัวเลขบนเครื่องวัดจึงพุ่งสูงขึ้นโดยที่ในชีวิตประจำวันปกติที่บ้านไม่ได้สูงแบบนั้นเลย นอกจากนี้ ความเหนื่อยล้า การดื่มกาแฟก่อนมาตรวจ การนอนไม่พอ หรือแม้แต่การปวดปัสสาวะ ก็เป็นตัวการทำให้ความดันแกว่งได้ทั้งสิ้น การตัดสินใจเริ่มกินยาจึงต้องดูให้ถี่ถ้วน ไม่ใช่ดูแค่ตัวเลขครั้งเดียวแล้วจบ

อันตรายเมื่อร่างกายได้รับยาลดความดันโดยที่ยังไม่ถึงเวลา

เมื่อคนไข้ที่ไม่ได้เป็นโรคความดันโลหิตสูงจริงๆ แต่ได้รับยาลดความดันโลหิตเข้าไป ยาตัวนั้นจะไปทำหน้าที่ขยายหลอดเลือดและลดแรงบีบตัวของหัวใจ ส่งผลให้ความดันโลหิตที่ปกติอยู่แล้วลดต่ำลงจนเกินเกณฑ์มาตรฐาน อาการเตือนแรกๆ ที่มักจะเกิดขึ้นทันทีคือ หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ รู้สึกเหมือนจะล้มเวลาเปลี่ยนท่าทางจากนอนเป็นนั่งหรือยืน สมองตื้อคิดอะไรไม่ออกเพราะเลือดไปเลี้ยงไม่พอ และในบางรายที่ความดันตกมากๆ อาจถึงขั้นหมดสติ เกิดอุบัติเหตุหกล้มได้รับบาดเจ็บรุนแรงได้โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ

ผลกระทบระยะยาวต่ออวัยวะสำคัญเมื่อความดันตกเกินไป

นอกจากอาการหน้ามืดวิงเวียนในระยะสั้นแล้ว การกินยาความดันเกินจำเป็นยังมีผลเสียระยะยาวที่น่ากลัวไม่แพ้กัน อวัยวะสำคัญในร่างกายของเราอย่างไต สมอง และหัวใจ ต้องการแรงดันโลหิตในระดับที่พอเหมาะเพื่อส่งออกซิเจนไปหล่อเลี้ยง หากได้รับยาลดความดันจนเลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ เนื้อไตอาจค่อยๆ ฝ่อและเสื่อมการทำงานลง ส่งผลให้ไตวายเรื้อรังได้ในที่สุด เช่นเดียวกับสมองที่อาจขาดเลือดไปเลี้ยงเป็นพักๆ ทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อมหรือหลอดเลือดสมองตีบตามมาได้เช่นกัน ดังนั้น ยาไม่ใช่ลูกอมที่จะหยิบมากินเล่นเพื่อความสบายใจ

เช็กให้ชัวร์ก่อนเริ่มกินยา ความดันสูงจริงหรือแค่ตื่นเต้น?

แนวทางการแพทย์ที่ถูกต้องจะไม่วินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูงจากการวัดแค่ครั้งเดียวในโรงพยาบาล สิ่งที่ผมมักแนะนำให้คนไข้ทำเสมอคือการวัดความดันด้วยตัวเองที่บ้านอย่างสม่ำเสมอในบรรยากาศที่ผ่อนคลาย บันทึกค่าเก็บไว้เป็นเวลาอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ หรือในบางรายอาจต้องติดเครื่องวัดความดันพกพาตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อดูค่าเฉลี่ยที่แท้จริงในชีวิตประจำวัน หากที่บ้านความดันปกติอยู่ในเกณฑ์ดี ก็แปลว่าตัวเลขที่สูงในโรงพยาบาลมาจากความตื่นเต้น ไม่จำเป็นต้องกินยาใดๆ ทั้งสิ้น แค่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ออกกำลังกาย และลดเค็มก็เพียงพอแล้ว