เทคนิคการสื่อสารเชิง Empathy กับลูก: วิธีคุยให้ลูกรู้สึกว่ามีคนเข้าใจหัวอกเดียวกัน

ลูกร้องไห้งอแงทีไร แม่ปวดหัวทุกที ทำไมคำปลอบโยนถึงไม่ได้ผล?

เวลาที่เด็กๆ เริ่มงอแง เอาแต่ใจ หรือนั่งซึมเพราะเรื่องที่ผู้ใหญ่มองว่าเป็นเรื่องเล็กน้อย สิ่งแรกที่เรามักจะเผลอพูดออกไปโดยอัตโนมัติคือ ไม่เห็นมีอะไรเลย จะร้องทำไม หรือ แค่นี้เองทำไมต้องเครียด ประโยคเหล่านี้แม้จะมีเจตนาอยากให้ลูกเข้มแข็งหรือเลิกคิดมาก แต่ในมุมมองของจิตวิทยาพัฒนาการ มันกลับส่งผลตรงกันข้าม ทำให้ลูกรู้สึกว่าความรู้สึกของตัวเองไม่มีค่า และไม่มีใครเข้าใจโลกที่เขากำลังเผชิญอยู่เลย

การสื่อสารเชิง Empathy คืออะไร ทำไมถึงเปลี่ยนพฤติกรรมเด็กได้ดีกว่าดุหรือสอน?

ในฐานะหมอที่ตรวจพัฒนาการเด็กและครอบครัวอยู่บ่อยครั้ง สิ่งหนึ่งที่เห็นชัดเจนคือ เด็กไม่ได้ต้องการคำสอนยาวๆ หรือเหตุผลร้อยแปดในเวลาที่พวกเขากำลังอารมณ์พุ่งพล่าน แต่สิ่งที่สมองส่วนอารมณ์ของเด็กต้องการมากที่สุดคือการได้รับการยอมรับ การสื่อสารเชิง Empathy หรือการสื่อสารด้วยความเข้าอกเข้าใจ คือการที่เราถอดรองเท้าของเรา แล้วก้าวเข้าไปยืนในรองเท้าของลูก มองโลกผ่านสายตาของเขาในขณะนั้นจริงๆ โดยที่เราไม่ด่วนตัดสิน ไม่สั่งสอน และไม่รีบแก้ปัญหาให้ทันที

สามขั้นตอนง่ายๆ ในการเริ่มฟังและพูดด้วยความเข้าใจ

ขั้นตอนที่หนึ่ง: ปิดโหมดผู้พิพากษา แล้วเปิดโหมดตั้งใจฟัง

ก่อนจะพูดอะไรออกไป ให้หยุดสิ่งที่ทำอยู่ สบตา หรือนั่งลงในระดับสายตาเดียวกับลูก ปล่อยให้เขาได้ระบายความรู้สึกออกมาจนหมด ไม่ตัดบท และที่สำคัญคือห้ามพูดคำว่าแค่นี้เองเด็ดขาด การฟังอย่างตั้งใจโดยไม่ตัดสิน เป็นก้าวแรกที่ช่วยลดอุณหภูมิความโกรธหรือความเสียใจของลูกลงได้ครึ่งหนึ่งแล้ว

ขั้นตอนที่สอง: สะท้อนความรู้สึกของลูกออกมาเป็นคำพูด

เมื่อลูกเริ่มสงบลง หรือในขณะที่เขากำลังร้องไห้ ให้เราช่วยเขาตั้งชื่อให้กับอารมณ์นั้น เช่น ลูกกำลังโกรธเพราะต่อเลโก้แล้วพังใช่ไหม หรือ แม่เห็นลูกดูเสียใจมากเลยที่เพื่อนไม่ยอมให้เล่นด้วย การพูดสะท้อนความรู้สึกแบบนี้ช่วยให้สมองส่วนรับรู้เหตุผลของเด็กเริ่มทำงาน และเขารู้สึกโล่งใจที่มีคนมองเห็นความเจ็บปวดหรือความคับข้องใจของเขา

ขั้นตอนที่สาม: เชื่อมโยงความรู้สึกกับทางออกโดยไม่บังคับ

หลังจากที่ลูกรู้สึกว่ามีคนเข้าใจแล้ว คราวนี้เราค่อยชวนคิดต่อด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล เช่น แม่เข้าใจเลยว่ามันน่าหงุดหงิดขนาดไหน ลองหายใจลึกๆ แล้วเรามาช่วยกันซ่อมเลโก้ตัวนี้ใหม่ดีไหม วิธีนี้สอนให้เด็กเรียนรู้ที่จะจัดการกับอารมณ์ด้านลบของตัวเองโดยไม่ต้องอาศัยการตะโกนหรือการลงโทษ

เมื่อพ่อแม่ฝึก Empathy บ่อยๆ สมองของลูกจะเปลี่ยนไปอย่างไร?

เวลาที่เราสื่อสารด้วยความเข้าใจอย่างต่อเนื่อง สมองส่วนที่เรียกว่าอะมิกดาล่า ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมความกลัวและความโกรธจะค่อยๆ สงบลง เด็กที่เติบโตมาในบ้านที่รับฟังและเข้าใจความรู้สึกของเขา จะมีพัฒนาการทางอารมณ์ที่ดีเยี่ยม สามารถควบคุมตัวเองได้ดีเมื่อโตเป็นวัยรุ่น และมีความยืดหยุ่นทางจิตใจในการรับมือกับความผิดหวังในชีวิตประจำวันได้ดีกว่าเด็กที่ถูกเลี้ยงมาด้วยคำตำหนิหรือการบังคับ

เปลี่ยนคำพูดเดิมๆ ให้กลายเป็นความเข้าใจ เพื่อความสัมพันธ์ที่ดีในระยะยาว

การฝึกสื่อสารเชิง Empathy อาจไม่ใช่เรื่องง่ายในวันที่เราเหนื่อยล้าจากการทำงาน แต่ถ้าเราค่อยๆ เริ่มต้นจากการเปลี่ยนประโยคตำหนิมาเป็นการสะท้อนความรู้สึก เราจะเห็นความเปลี่ยนแปลงที่น่าอัศจรรย์ ความสัมพันธ์ในครอบครัวจะอบอุ่นขึ้น ลูกกล้าที่จะเล่าทุกเรื่องให้เราฟัง เพราะเขามั่นใจว่าไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น บ้านหลังนี้คือพื้นที่ปลอดภัยที่พร้อมจะเข้าใจเขาเสมอ