ภาวะแพ้โปรตีนนมวัว: เมื่อลูกกินนมแล้วงอแง ผื่นขึ้น อาการแบบนี้ใช่หรือเปล่า?

ช่วงนี้คุณแม่หลายคนเข้ามาปรึกษาที่คลินิกด้วยความกังวลใจ ลูกน้อยวัยทารกกินนมเข้าไปแล้วมีอาการแปลกๆ ทั้งแหวะนมบ่อย ร้องกวนอุแว้ไม่ยอมนอน ผื่นแดงขึ้นตามหน้าและลำตัว หรือบางคนถ่ายมีมูกเลือดปน ทำเอาคุณพ่อคุณแม่เครียดกันไปตามๆ กัน พอมาตรวจดูถึงได้รู้ว่าเจ้าตัวเล็กอาจกำลังเผชิญกับ ภาวะแพ้โปรตีนนมวัว อยู่

ลูกกินนมแล้วผิดปกติแบบไหน ถึงเรียกว่าแพ้โปรตีนนมวัว?

เวลาที่เราพูดถึง ภาวะแพ้โปรตีนนมวัว หลายคนมักจะสับสนกับการแพ้น้ำตาลแลคโตส ซึ่งจริงๆ แล้วมันคนละเรื่องกันเลย การแพ้น้ำตาลแลคโตสเป็นเรื่องของระบบย่อยอาหารที่ยังทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้ท้องอืดหรือท้องเสีย แต่การแพ้โปรตีนนมวัวคือระบบภูมิคุ้มกันของลูกเข้าใจผิดว่าโปรตีนในนมวัวเป็นสิ่งแปลกปลอม จึงปล่อยสารภูมิต้านทานออกมาต่อSสู้ จนเกิดอาการอักเสบตามอวัยวะต่างๆ เช่น ผิวหนัง ระบบทางเดินอาหาร และทางเดินหายใจ

สังเกตอาการเตือน 3 ระบบหลัก ที่ลูกมักแสดงออกมา

อาการแพ้โปรตีนนมวัวในเด็กแต่ละคนจะไม่เหมือนกัน บางคนเป็นเร็วหลังกินนม บางคนใช้เวลาเป็นวันถึงแสดงอาการ โดยเราสามารถสังเกตได้จาก 3 กลุ่มอาการหลัก ดังนี้

1. อาการทางผิวหนังที่เห็นได้ชัดเจน

ลูกน้อยจะมีผื่นแดงขึ้นตามแก้ม หน้าผาก หรือลำตัว บางคนเป็นผื่นลมพิษขึ้นเป็นปื้นๆ หรือมีอาการผิวแห้ง คัน ลอกอักเสบเรื้อรังที่มักถูกวินิจฉัยว่าเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ แต่ถ้าลองสืบประวัติลึกลงไป มักจะมีความเกี่ยวข้องกับการกินนมวัวเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยเสมอ

2. อาการทางระบบทางเดินอาหารที่ทำให้ลูกทรมาน

ลูกจะแหวะนมพุ่ง อาเจียนบ่อยกว่าปกติ งอแงโคลิก ร้องไห้ไม่หยุดตอนเย็นๆ หรือท้องอืดแน่นท้อง ถ่ายเหลวเป็นน้ำ มีแก๊สในท้องเยอะ และที่น่ากลัวคือบางรายอาจสังเกตเห็นมูกเลือดปนมากับอุจจาระ ซึ่งเกิดจากการอักเสบของเยื่อบุลำไส้จากการแพ้นั่นเอง

3. อาการทางระบบทางเดินหายใจที่ต้องระวัง

บางเคสที่มีอาการแพ้รุนแรง ลูกจะมีอาการหายใจมีเสียงครืดคราด คัดจมูกเรื้อรัง ไอเรื้อรัง หรือมีน้ำมูกใสไหลตลอดเวลาเหมือนเป็นภูมิแพ้ ทั้งที่เพิ่งคลอดได้ไม่นาน

ประเภทของการแพ้โปรตีนนมวัวที่หมออยากให้เข้าใจ

ในทางการแพทย์ เราแบ่งการแพ้นี้ออกเป็น 2 แบบหลัก เพื่อให้ง่ายต่อการวางแผนดูแลรักษา:

• แบบเกิดปฏิกิริยาเร็ว (IgE-mediated): อาการจะเกิดภายในไม่กี่นาทีจนถึงสองชั่วโมงหลังดื่มนม เช่น มีลมพิษขึ้นทันที หน้าบวม ปากบวม หายใจมีเสียงหวีด หรืออาเจียนพุ่ง แบบนี้ภูมิคุ้มกันตอบสนองไวมาก ต้องระวังเรื่องอาการแพ้รุนแรงเฉียบพลัน
• แบบเกิดปฏิกิริยาช้า (Non-IgE-mediated): อาการจะค่อยๆ แสดงออกหลังกินนมไปแล้วหลายชั่วโมงหรือหลายวัน เช่น ท้องเสียเรื้อรัง ถ่ายมีมูกเลือด ผื่นผิวหนังอักเสบเรื้อรัง หรือน้ำหนักตัวขึ้นน้อยกว่าเกณฑ์

วิธีดูแลเมื่อลูกน้อยถูกวินิจฉัยว่าแพ้โปรตีนนมวัว

เมื่อมั่นใจแล้วว่าลูกแพ้โปรตีนนมวัวจริงๆ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการหลีกเลี่ยงโปรตีนตัวนี้อย่างเด็ดขาด

กรณีคุณแม่ให้นมบุตร

คุณแม่จะต้องงดการทานอาหารที่มีส่วนผสมของนมวัว เนย ชีส นมข้นหวาน และผลิตภัณฑ์จากนมวัวทุกชนิดในอาหารของตัวเอง เพราะโปรตีนโมเลกุลเล็กจากนมวัวสามารถผ่านทางน้ำนมไปสู่ลูกได้ ซึ่งโดยส่วนใหญ่แค่งด 2 ถึง 4 สัปดาห์ อาการของลูกก็จะดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

กรณีลูกกินนมผง

คุณหมอจะแนะนำให้เปลี่ยนไปใช้ นมสูตรพิเศษสำหรับเด็กแพ้โปรตีนนมวัว ซึ่งมีอยู่ 2 กลุ่มหลัก คือ นมสูตรโปรตีนย่อยละเอียดมาก และนมสูตรกรดอะมิโนอิสระ ที่ร่างกายลูกสามารถนำไปใช้ได้เลยโดยไม่กระตุ้นภูมิคุ้มกันให้เกิดการแพ้ ห้ามเปลี่ยนนมเองตามใจชอบ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกสูตรที่เหมาะสมที่สุด

ภาวะนี้จะหายไปเองไหม หรือลูกต้องเป็นไปตลอดชีวิต?

ข่าวดีคือเด็กส่วนใหญ่ที่มี ภาวะแพ้โปรตีนนมวัว ระบบภูมิคุ้มกันของเขาจะพัฒนาและโตตามวัย เมื่ออายุเข้าสู่ช่วง 1 ถึง 3 ขวบ ลำไส้จะเริ่มแข็งแรงขึ้นและมีความสามารถในการทนต่อโปรตีนนมวัวได้ดีขึ้น ลูกส่วนใหญ่จึงหายขาดจากอาการแพ้นี้ได้ แต่จะมีเด็กส่วนน้อยเท่านั้นที่ยังคงแพ้ต่อเนื่องไปจนโต ซึ่งคุณหมอจะมีแนวทางในการทดสอบการกินนมซ้ำเป็นระยะๆ เพื่อประเมินอาการให้อย่างปลอดภัย