ภัยเงียบใกล้ตัว: เมื่อร่างกายสะสมโลหะหนักและผลกระทบที่คุณไม่ควรมองข้าม

ช่วงนี้หมอเจอคนไข้หลายคนที่มาด้วยอาการเหนเพลียเรื้อรัง ปวดเมื่อยตามตัวแบบหาสาเหตุไม่เจอ หรือบางคนมีอาการผิวพรรณหมองคล้ำและสมองเบลอ พอตรวจลึกๆ ลงไปถึงได้รู้ว่าต้นเหตุมาจากเจ้าสารพิษโลหะหนักที่แอบสะสมอยู่ในร่างกายทีละนิดโดยที่เราไม่รู้ตัว

โลหะหนักอย่างตะกั่ว ปรอท แคดเมียม หรือสารหนู ไม่ได้อยู่ไกลตัวเราเลยครับ มันปะปนมากับอาหารที่เรากิน น้ำที่เราดื่ม อากาศที่เราหายใจ หรือแม้แต่เครื่องสำอางและภาชนะใกล้ตัว เมื่อร่างกายรับเข้ามาสะสมเรื่อยๆ อวัยวะสำคัญเริ่มทำงานหนักขึ้นจนเกิดความผิดปกติแสดงออกมาเป็นโรคเรื้อรังต่างๆ

โลหะหนักพวกนี้แอบเข้ามาสะสมในร่างกายเราได้อย่างไร

ในชีวิตประจำวัน เรามีโอกาสรับโลหะหนักเข้าสู่ร่างกายได้หลายทางโดยไม่รู้ตัวครับ ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารทะเลที่มีการปนเปื้อนสารปรอท การสูดดมควันพิษจากท่อไอเสียรถยนต์ การใช้สีทาบ้านเก่าๆ หรือแม้แต่การทำงานในโรงงานอุตสาหกรรม

เมื่อเข้าสู่ร่างกายแล้ว ตับและไตซึ่งมีหน้าที่เป็นด่านหน้าในการขับของเสีย จะพยายามขับมันออกไป แต่ถ้าปริมาณที่รับเข้ามามันเกินกว่าที่ร่างกายจะจัดการไหว เจ้าโลหะเหล่านี้ก็จะเริ่มไปเกาะตามเนื้อเยื่อ ไขกระดูก สมอง และอวัยวะภายใน กลายเป็นระเบียบเวลาที่รอวันระเบิดเป็นปัญหาสุขภาพชุดใหญ่

สัญญาณเตือนภัยเมื่อร่างกายเริ่มรับสารพิษไม่ไหว

อาการจากการได้รับสารพิษโลหะหนักมักจะไม่แสดงออกทันทีในวันสองวันครับ แต่มักจะค่อยเป็นค่อยไปจนเราคิดว่าเป็นแค่ความเครียดหรือความเหนื่อยล้าจากการทำงาน โดยอาการที่หมอมักพบบ่อยมีดังนี้

• อ่อนเพลียเรื้อรัง นอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ สมองตื้อคิดงานไม่ออก
• ปวดหัว มึนหัว หรือปวดตามข้อต่อและกล้ามเนื้อโดยหาสาเหตุไม่ได้
• ระบบย่อยอาหารมีปัญหา ท้องอืด ท้องผูกสลับท้องเสีย
• ผิวหนังแห้งกร้าน มีผื่นแพ้ง่าย หรือผมร่วงผิดปกติ
• อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย วิตกกังวลโดยไม่มีสาเหตุ

อวัยวะไหนบ้างที่พังก่อนเมื่อเจอพิษโลหะหนัก

ผลกระทบระยะยาวน่ากลัวกว่าที่คิดครับ เพราะโลหะหนักแต่ละชนิดจะมีความชอบในการไปสะสมตามอวัยวะที่ต่างกัน

สมองและระบบประสาท

สารตะกั่วและปรอทชอบโจมตีระบบประสาท ทำให้ความจำเสื่อมลง สมาธิสั้น มือสั่น หรือในกรณีที่ได้รับปริมาณมากอาจส่งผลถึงการทำงานของสมองถาวร

ไตและตับ

เนื่องจากเป็นอวัยวะหลักในการกรองของเสีย การมีโลหะหนักสะสมมากๆ จะทำให้ไตพัง ทำงานเสื่อมลง จนอาจต้องล้างไตในที่สุด รวมถึงตับอักเสบเรื้อรัง

ระบบเลือดและภูมิคุ้มกัน

โลหะหนักบางชนิดไปขัดขวางการสร้างเม็ดเลือดแดง ทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง ภูมิคุ้มกันต่ำ เจ็บป่วยง่าย และเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งในระยะยาว

ตรวจให้รู้แน่และวิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

หากคุณสงสัยว่าตัวเองมีความเสี่ยง การตรวจระดับโลหะหนักในเลือดหรือปัสสาวะเป็นวิธีที่ดีที่สุดที่จะทำให้เห็นตัวเลขที่ชัดเจน และหากพบว่ามีค่าสูงเกินจริง แพทย์จะมีแนวทางในการดูแลรักษา เช่น การให้สารน้ำบำบัด หรือการขับสารพิษออกจากร่างกายที่เรียกว่า Chelation Therapy

สำหรับการป้องกันในชีวิตประจำวัน เราสามารถลดความเสี่ยงได้โดยการเลือกกินอาหารที่สดสะอาด ล้างผักผลไม้ให้สะอาด เลือกใช้ภาชนะใส่ออาหารที่ได้มาตรฐาน หลีกเลี่ยงการอยู่ในพื้นที่ที่มีมลพิษทางอากาศหนาแน่นเป็นเวลานาน และที่สำคัญคือควรตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อเช็กการทำงานของตับและไตอยู่เสมอครับ