โรคเบอร์รี่เบอร์รี่: เมื่อร่างกายขาดวิตามินบี 1 จนเรี่ยวแรงหายไป

ช่วงนี้รู้สึกอ่อนเพลีย ขาไม่มีแรง ชาตามปลายมือปลายเท้าแบบหาสาเหตุไม่เจอไหมครับ หลายคนอาจคิดว่าพักผ่อนน้อยหรือทำงานหนักเกินไป แต่ในมุมมองของหมอ อาการเหล่านี้อาจกำลังเตือนภัยเงียบจากโรคที่ชื่อว่า โรคเบอร์รี่เบอร์รี่ ซึ่งเป็นโรคเก่าแก่ที่เกิดจากการขาดวิตามินสำคัญใกล้ตัวเรานี่เอง

โรคเบอร์รี่เบอร์รี่คืออะไร และทำไมเราถึงขาดวิตามินบี 1 ได้ง่ายๆ

โรคนี้ไม่ได้เกี่ยวกับผลไม้เบอร์รี่แต่อย่างใดนะครับ แต่คำว่าเบอร์รี่ (Beriberi) มาจากภาษาพื้นเมืองของศรีลังกา แปลว่า ฉันทำอะไรไม่ได้ เพราะอาการอ่อนเพลียของโรคนี้มันรุนแรงจนแทบขยับตัวไม่ไหว ต้นเหตุหลักคือการที่ร่างกายขาดวิตามินบี 1 หรือไทามีน (Thiamine) ซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนหัวใจสำคัญในกระบวนการแปลงอาหารจำพวกแป้งและน้ำตาลให้กลายเป็นพลังงานหล่อเลี้ยงระบบประสาทและกล้ามเนื้อ เมื่อไม่มีน้ำมันไปหล่อเลี้ยงเครื่องยนต์ ร่างกายจึงเริ่มรวนและส่งสัญญาณเตือนออกมา

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ฟ้องว่าร่างกายกำลังขาดวิตามินบี 1

เวลาที่ตรวจคนไข้ หมอมักจะพบอาการที่หลากหลายมาก เพราะวิตามินบี 1 ส่งผลต่อหลายระบบในร่างกาย โดยเรามักจะแบ่งอาการออกเป็นกลุ่มหลักๆ เพื่อให้สังเกตตัวเองได้ง่ายขึ้น ดังนี้ครับ

อาการชาตามปลายมือปลายเท้าและกล้ามเนื้ออ่อนแรง

กลุ่มนี้เรียกว่าโรคเบอร์รี่เบอร์รี่แบบแห้ง จะเริ่มมีอาการชาที่ปลายเท้า น่องตึง เดินแล้วรู้สึกเหมือนขาไม่มีแรง บางคนลุกขึ้นยืนจากท่านั่งแล้วลำบาก กล้ามเนื้อน่องฝ่อลงเพราะเส้นประสาทเริ่มทำงานได้ไม่เต็มที่

อาการบวมน้ำและใจสั่นเหนื่อยง่าย

กลุ่มนี้เรียกว่าโรคเบอร์รี่เบอร์รี่แบบเปียก ซึ่งอันตรายกว่าเพราะกระทบกับระบบหัวใจและหลอดเลือดโดยตรง คนไข้จะมีอาการเหนื่อยง่ายผิดปกติ นอนราบไม่ได้เพราะแน่นหน้าอก ขาสองข้างบวมกดบุ๋ม และหัวใจเต้นเร็วราวกับเพิ่งวิ่งมาราธอนทั้งที่นั่งอยู่เฉยๆ

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อการเป็นโรคเบอร์รี่เบอร์รี่ในยุคปัจจุบัน

ฟังดูอาจเหมือนเป็นโรคของคนโบราณ แต่ในปัจจุบันหมอยังคงพบคนไข้กลุ่มนี้เรื่อยๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่มีพฤติกรรมเสี่ยงเหล่านี้

• คนที่กินข้าวขาวขัดสีเป็นหลักและไม่ค่อยทานอาหารอื่นที่มีวิตามินบีสูง เช่น เนื้อหมูไม่ติดมัน ธัญพืชไม่ขัดสี และถั่วต่างๆ
• ผู้ที่มีภาวะติดสุราเรื้อรัง เนื่องจากแอลกอฮอล์ไปขัดขวางการดูดซึมวิตามินบี 1 ในทางเดินอาหารอย่างรุนแรง
• คุณแม่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรที่มีอาการแพ้ท้องอย่างหนักจนรับประทานอาหารไม่ได้
• ผู้ป่วยโรคไตที่ต้องฟอกเลือดเป็นประจำ ซึ่งทำให้สูญเสียวิตามินที่ละลายน้ำได้ง่าย

วิธีปรับพฤติกรรมและการรักษาเมื่อเผชิญกับโรคเบอร์รี่เบอร์รี่

ข่าวดีคือโรคนี้รักษาให้หายขาดได้ไม่ยากครับ หากตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ แนวทางการดูแลรักษาหลักๆ จะประกอบด้วยการปรับเปลี่ยนอาหารและการใช้วิตามินเสริม

เติมวิตามินบี 1 กลับคืนสู่ร่างกาย

แพทย์จะพิจารณาให้รับประทานวิตามินบี 1 เสริมในปริมาณสูง หรือในรายที่มีอาการทางหัวใจรุนแรง อาจจำเป็นต้องให้ผ่านทางหลอดเลือดดำเพื่อให้ร่างกายนำไปใช้ได้ทันท่วงที อาการอ่อนเพลียและชาจะค่อยๆ ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดภายในไม่กี่วัน

ปรับสมดุลจานอาหารในชีวิตประจำวัน

เราควรหันมาใส่ใจเรื่องการกินให้มากขึ้น ลองเปลี่ยนจากข้าวขาวมาเป็นข้าวกล้องหรือข้าวไรซ์เบอร์รี่ เพิ่มเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ไข่ และผักใบเขียวในทุกมื้อ เพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายกลับมาขาดวิตามินซ้ำอีก

อาการแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์ทันที

หากคุณมีอาการชาเรื้อรังร่วมกับอาการขาบวม เหนื่อยหอบง่าย นอนราบแล้วแน่นหน้าอก หรือรู้สึกใจสั่นรุนแรง ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับวิตามินบี 1 ทดแทนอย่างเร่งด่วน อย่าปล่อยทิ้งไว้จนลามไปถึงภาวะหัวใจล้มเหลว ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ครับ