ลูกติดมือถือ แท็บเล็ตอันตรายแค่ไหน? หมอชวนคุยเรื่องผลกระทบจากการใช้หน้าจอและสื่อดิจิทัลต่อพัฒนาการเด็ก

ช่วงนี้เวลาออกตรวจ มักจะได้ยินคุณพ่อคุณแม่บ่นให้ฟังบ่อยๆ ว่าลูกยอมกินข้าวหรือยอมหยุดร้องไห้ได้ ก็ต่อเมื่อมีหน้าจอมือถือหรือแท็บเล็ตอยู่ตรงหน้าเท่านั้น กลายเป็นว่าสื่อดิจิทัลกลายเป็นพี่เลี้ยงมือทองไปโดยปริยาย แต่ในฐานะหมอเด็ก ยอมรับเลยว่าค่อนข้างเป็นห่วงกับภาพที่เห็นนี้ เพราะสมองของเด็กๆ ในช่วงขวบปีแรกเติบโตเร็วมาก และการที่น้องๆ เอาแต่นั่งจ้องหน้าจอเป็นเวลานาน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อพัฒนาการรอบด้านอย่างคาดไม่ถึง

ลูกเอาแต่จ้องจอไม่ยอมพูดกับใคร: สัญญาณเตือนเรื่องพัฒนาการทางภาษาที่ช้ากว่าวัย

ธรรมชาติของการสื่อสารในเด็กเล็ก คือการเรียนรู้ผ่านการสบตา การได้ยินเสียงสูงต่ำ การอ่านสีหน้า และการตอบสนองแบบสองทางระหว่างคนกับคน แต่หน้าจอดิจิทัลไม่ว่าจะเป็นการ์ตูนหรือคลิปวิดีโอ เป็นการสื่อสารทางเดียว สมองเด็กรับข้อมูลภาพและเสียงที่วิ่งเร็วเกินไปโดยไม่ได้ฝึกคิดหรือโต้ตอบ ผลลัพธ์ที่หมอเจอในคลินิกบ่อยขึ้นเรื่อยๆ คือ เด็กพูดช้า สื่อสารไม่เป็นตามวัย หรือเรียกชื่อแล้วไม่หัน เพราะมัวแต่โฟกัสกับแสงสีเสียงตระการตาในจอ

ใจร้อน หงุดหงิดง่าย เมื่อถูกแย่งมือถือ: ผลกระทบต่ออารมณ์และสมาธิที่พังไม่เป็นท่า

เวลาที่เด็กๆ เล่นเกมหรือดูคลิป สมองจะหลั่งสารสื่อประสาทที่ชื่อว่าโดปามีนออกมาอย่างรวดเร็ว ทำให้เด็กเกิดความเพลิดเพลินและเสพติดความสุขฉับพลันนี้ได้ง่ายมาก พอคุณพ่อคุณแม่เดินเข้าไปดึงหน้าจอออก สมองที่ยังพัฒนาส่วนควบคุมอารมณ์ยังไม่เต็มที่จึงรับมือไม่ไหว เกิดอาการอาละวาด กรีดร้อง หรือโมโหร้ายแบบควบคุมตัวเองไม่ได้ นอกจากนี้ การดูจอที่เปลี่ยนภาพเร็วๆ ยังส่งผลให้เด็กสมาธิสั้น จดจ่อกับอะไรได้ไม่นาน เพราะสมองชินกับการรับข้อมูลแบบสำเร็จรูป ไม่ต้องอดทนรอคอย

กล้ามเนื้อมัดเล็กพัง สายตาสั้นก่อนวัย: ภัยเงียบทางร่างกายที่หมออยากเตือน

ไม่เพียงแต่เรื่องสมองและจิตใจ ร่างกายของเด็กก็ได้รับผลกระทบไม่แพ้กัน การนั่งท่าเดิมนานๆ เพื่อจดจ่อกับหน้าจอทำให้กล้ามเนื้อมัดเล็กและมัดใหญ่ไม่ได้ใช้งานตามวัย พัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวทรงตัวจึงด้อยลงไป ด้านสายตาก็เช่นกัน การที่เด็กจ้องหน้าจอระยะประชิดเป็นเวลานาน ทำให้กล้ามเนื้อตาทำงานหนัก เกิดภาวะสายตาสั้นก่อนวัยอันควร ปวดตา เคืองตา และบางรายมีอาการตาเขเข้าด้านในชั่วคราวจากการเพ่งด้วย

วิธีจัดเวลาและวิธีดึงลูกออกจากหน้าจอแบบไม่ใช้อารมณ์

หมอเข้าใจดีว่าในยุคนี้จะห้ามไม่ให้เด็กแตะมือถือเลยคงเป็นเรื่องยาก สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การห้ามเด็ดขาด แต่เป็นการจัดระเบียบและการมีส่วนร่วมของพ่อแม่ในการเลือกคอนเทนต์ให้เหมาะสมกับวัย

• เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี: หลีกเลี่ยงหน้าจอทุกชนิด ยกเว้นการวิดีโอคอลหาญาติผู้ใหญ่
• เด็กอายุ 2 ถึง 5 ปี: จำกัดเวลาไม่ให้เกิน 1 ชั่วโมงต่อวัน และต้องมีผู้ปกครองนั่งดูด้วยคอยอธิบายสิ่งที่เห็น
• หากิจกรรมทดแทน: ชวนลูกเล่นของเล่นเสริมพัฒนาการ พาไปวิ่งเล่นกลางแจ้ง หรืออ่านหนังสือนิทานร่วมกัน เพื่อสร้างสายสัมพันธ์ในครอบครัวและดึงความสนใจออกจากหน้าจอทีละน้อย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกเริ่มติดหน้าจอจนต้องมาปรึกษาแพทย์

คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตพฤติกรรมของลูกอย่างใกล้ชิด หากพบว่าลูกมีอาการเหล่านี้ ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อประเมินพัฒนาการเชิงลึกทันที

• เรียกชื่อแล้วไม่ยอมหัน ไม่สบตา หรือไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียกเหมือนปกติ
>
• อายุ 2 ขวบแล้วยังไม่พูดคำที่มีความหมาย หรือพูดเป็นคำเดี่ยวไม่ได้เลย
>
• มีอาการอาละวาดอย่างรุนแรง ควบคุมตัวเองไม่ได้ทุกครั้งที่ถูกปิดหน้าจอ
>
• ไม่สนใจสิ่งแวดล้อมรอบตัว ของเล่นชิ้นอื่น หรือการออกไปวิ่งเล่นข้างนอกเหมือนเด็กทั่วไป
>