เตือนภัยเงียบ: ผลข้างเคียงจากการใช้ยาหยอดตาลดความดันตา ที่คนเป็นต้อหินต้องรู้

เวลาที่ตรวจพบว่าเป็นโรคต้อหิน สิ่งแรกที่คุณหมอมักจะจ่ายให้เพื่อรักษาและควบคุมอาการก็คือยาหยอดตาครับ หลายคนรับยามาหยอดตามนัดอย่างสม่ำเสมอ แต่พอผ่านไปสักพักเริ่มรู้สึกว่าตาแดง ระคายเคือง หรือมีอาการแปลกๆ รอบดวงตา จนอดสงสัยไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น วันนี้ผมขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ถึงเรื่อง ผลข้างเคียงจากการใช้ยาหยอดตาลดความดันตา ที่ผู้ป่วยหลายคนมักเจอแต่ไม่กล้าถามครับ

ทำไมยาหยอดตาถึงทำให้เกิดผลข้างเคียงรอบดวงตาและใบหน้า

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ยาหยอดตาลดความดันตานั้นมีหลายกลุ่ม ตัวยาแต่ละชนิดออกฤทธิ์ไม่เหมือนกัน บางตัวช่วยลดการสร้างน้ำในตา บางตัวช่วยเพิ่มการระบายน้ำออก เมื่อตัวยาเหล่านี้สัมผัสกับผิวหนังรอบดวงตา ขนตา หรือซึมเข้าสู่กระแสเลือดผ่านเยื่อบุตาและท่อน้ำตา จึงอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาเฉพาะที่หรือส่งผลต่อระบบอื่นๆ ในร่างกายได้ครับ

อาการระคายเคืองและตาแดงที่มักเจอได้บ่อยที่สุด

อาการเริ่มต้นที่คนไข้ส่วนใหญ่บ่นให้ฟังเวลามาตรวจตามนัดคือ อาการแสบตา เคืองตา หรือรู้สึกเหมือนมีฝุ่นอยู่ในตาหลังหยอดทันที บางคนมีตาแดงเรื้อรัง เปลือกตาบวม หรือคันรอบดวงตา ซึ่งมักเกิดจากตัวยาเองหรือสารกันบูดที่ผสมอยู่ในขวด

การเปลี่ยนแปลงของสีตาและขนตาที่หลายคนตกใจ

สำหรับยาหยอดตากลุ่มพรอสตาแกลนดิน (Prostaglandins) ซึ่งนิยมใช้กันมากเพราะลดความดันตาได้ดี มีผลข้างเคียงที่น่าสนใจคือ อาจทำให้เม็ดสีที่ม่านตาเข้มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ถาวร นอกจากนี้ ขนตายังยาวขึ้นหนาขึ้นและเข้มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด บางคนดีใจนึกว่าขนตาดก แต่ถ้าเป็นแค่ข้างเดียวอาจทำให้ดูไม่สมดุลกันได้ครับ

ผลกระทบต่อผิวหนังรอบดวงตาและรูปร่างของเบ้าตา

หากใช้ยาในกลุ่มเดิมติดต่อกันเป็นเวลานาน ไขมันใต้ผิวหนังรอบดวงตาอาจฝ่อตัวลง ทำให้ตาลึกโหล หนังตาตก หรือผิวหนังเปลือกตาคล้ำขึ้น ซึ่งทำให้ใบหน้าดูมีอายุขึ้นได้ บางครั้งอาการเหล่านี้อาจดีขึ้นได้บ้างหากเปลี่ยนไปใช้ยาตัวอื่น แต่ควรอยู่ในความดูแลของจักษุแพทย์เท่านั้น

ผลข้างเคียงต่อร่างกายส่วนอื่นที่คาดไม่ถึง

อย่าลืมนะครับว่า ยาหยอดตาสามารถซึมเข้าสู่ร่างกายได้เช่นกัน ยาหยอดตาลดความดันบางกลุ่ม เช่น กลุ่มบีตาบล็อกเกอร์ (Beta-blockers) อาจส่งผลต่อระบบหัวใจและทางเดินหายใจ ทำให้ชีพจรเต้นช้าลง ความดันโลหิตต่ำ หรือกระตุ้นอาการหอบหืดในผู้ป่วยที่เป็นโรคปอด ดังนั้น ใครที่มีโรคประจำตัวเหล่านี้ต้องแจ้งประวัติให้หมอทราบทุกครั้งก่อนเริ่มใช้ยา

วิธีรับมือและดูแลตัวเองเมื่อต้องใช้ยาหยอดตาต่อเนื่อง

การใช้ยาหยอดตาลดความดันตานั้นมีความสำคัญมากในการป้องกันไม่ให้ประสาทตาถูกทำลายจนสูญเสียการมองเห็น เราจึงไม่ควรหยุดยาเองเด็ดขาดเมื่อเกิดผลข้างเคียง วิธีที่ดีที่สุดคือการปฏิบัติ ดังนี้ครับ

• ใช้วิธีใช้นิ้วกดบริเวณหัวตา (Nasolacrimal occlusion) ค้างไว้ประมาณ 1-2 นาทีหลังหยอดตา เพื่อลดการดูดซึมยาเข้าสู่กระแสเลือด
• ใช้กระดาษทิชชูซับน้ำตาหรือตัวยาที่เอ่อล้นออกมาบริเวณรอบดวงตาออกทันที
• หากมีอาการแสบตามากจากสารกันบูด อาจปรึกษาแพทย์เพื่อเปลี่ยนเป็นยาหยอดตาแบบไม่มีสารกันบูด (Preservative-free)
• มาพบจักษุแพทย์ตามนัดสม่ำเสมอเพื่อประเมินความดันตาและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

อาการแบบไหนที่ควรพาตัวเองมาพบแพทย์ก่อนนัด

หากคุณมีอาการปวดตาอย่างรุนแรง ตามัวลงกะทันหัน มีอาการใจสั่น แนหน้าอก หายใจไม่อิ่ม หรือมีผื่นแพ้รุนแรงที่ผิวหนังรอบดวงตา ควรรีบมาพบแพทย์ก่อนถึงวันนัดหมาย เพื่อประเมินว่าตัวยาที่ใช้อยู่ยังเหมาะสมหรือไม่ครับ