ตื่นมาพร้อมอาการปวดท้อง พะอืดพะอม คล้ายอาหารเป็นพิษ
หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นอนหลับสบายดีตอนกลางคืน แต่พอตื่นเช้ามากลับต้องวิ่งเข้าห้องน้ำแทบไม่ทัน พร้อมกับอาการปวดบิดเกร็งในท้อง คลื่นไส้ อยากอาเจียน และบางคนอาจมีไข้ร่วมด้วย อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นหลังจากมื้ออาหารนอกบ้านเมื่อวาน หรือการทานอาหารที่ทิ้งไว้ค้างคืนโดยอุ่นซ้ำไม่ทั่วถึง ซึ่งในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้กลุ่มนี้อยู่บ่อยครั้ง อยากบอกว่านี่คือสัญญาณคลาสสิกของโรคอาหารเป็นพิษที่ร่างกายพยายามขับสิ่งแปลกปลอมหรือสารพิษออกจากระบบทางเดินอาหารอย่างเร่งด่วน
ทำไมจู่ๆ ถึงท้องเสีย อาเจียน จากโรคอาหารเป็นพิษ
สาเหตุหลักของโรคนี้มาจากการทานอาหารหรือน้ำดื่มที่มีการปนเปื้อนเชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นแบคทีเรีย ไวรัส หรือสารพิษที่เชื้อโรคเหล่านั้นสร้างขึ้น เช่น เชื้อซาลโมเนลลา (Salmonella) หรือเชื้ออีโคไล (E. coli) เมื่อเชื้อโรคเหล่านี้เดินทางเข้าสู่กระเพาะอาหารและลำไส้ มันจะเข้าไปรบกวนการทำงานของระบบย่อยอาหาร ทำให้เกิดการอักเสบ ร่างกายจึงตอบสนองด้วยการขับออกอย่างรวดเร็วผ่านอาการอาเจียนและท้องเสีย เพื่อไม่ให้เชื้อโรคดูดซึมเข้าร่างกายไปมากกว่าเดิม
สัญญาณเตือนภัย: เช็กอาการแบบไหนเข้าข่ายโรคอาหารเป็นพิษ
อาการมักจะเริ่มแสดงผลหลังจากรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเข้าไปตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึง 1-2 วัน โดยอาการพบได้บ่อย ได้แก่:
- คลื่นไส้และอาเจียน: มักเกิดขึ้นในช่วงแรกเพื่อขับของเสียออก
- ปวดท้องบิดเกร็ง: เกิดจากการหดตัวของกล้ามเนื้อลำไส้เพื่อขับถ่าย
- ท้องเสีย ถ่ายเหลวเป็นน้ำ: อาจถ่ายบ่อยหลายครั้งต่อวัน
- มีไข้ต่ำๆ และอ่อนเพลีย: จากการที่ร่างกายต่อ ู้กับการอักเสบ
วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียจากโรคอาหารเป็นพิษ
ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ อาการโรคอาหารเป็นพิษสามารถหายได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน หากดูแลตัวเองอย่างถูกวิธี หลักการสำคัญที่สุดไม่ใช่การรีบกินยาหยุดท้องเสียทันที แต่เป็นการป้องกันภาวะขาดน้ำ ดังนี้ครับ
- จิบเกลือแร่ ORS ทีละน้อย: เพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปจากการอาเจียนและถ่ายเหลว ห้ามดื่มพรวดเดียวหมดแก้วเพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนเพิ่มขึ้น
- ทานอาหารอ่อนย่อยง่าย: เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ซุปใส เลี่ยงอาหารมัน อาหารรสจัด นม และผักผลไม้สดชั่วคราว
- พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูพลังงาน
กินยาอะไรดี และเมื่อไหร่ควรหลีกเลี่ยงยาหยุดถ่าย
คนไข้หลายคนมักถามหาพาราเซตามอลเมื่อมีไข้ หรือยาหยุดถ่ายเพื่อจะได้ไม่ต้องเข้าห้องน้ำ ความจริงคือ หากมีไข้และปวดเมื่อย สามารถทานพาราเซตามอลได้ตามน้ำหนักตัว แต่สำหรับยาหยุดการบีบตัวของลำไส้ (Anti-motility drugs) แพทย์มักไม่แนะนำให้ซื้อกินเองในช่วงแรกครับ เพราะจะทำให้เชื้อโรคและสารพิษค้างอยู่ในลำไส้ นานขึ้น ส่งผลให้อาการแย่ลงหรือมีไข้สูงขึ้นได้ ปล่อยให้ร่างกายขับออกมาก่อนจะดีที่สุด
อาการแบบไหนที่เตือนว่าโรคอาหารเป็นพิษกำลังอันตราย ต้องรีบไปพบแพทย์
แม้โรคนี้จะหายได้เอง แต่มีบางกรณีที่เชื้อมีความรุนแรงจนทำให้ร่างกายขาดน้ำอย่างรุนแรงหรือติดเชื้อในกระแสเลือด ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากพบอาการเหล่านี้:
- อาเจียนหรือถ่ายเป็นเลือด: หรืออุจจาระมีสีดำเข้มคล้ายยางมะตอย
- มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส: ร่วมกับหนาวสั่น
- ปวดท้องรุนแรงมาก: และอาการไม่ดีขึ้นเลยหลังผ่านไป 48 ชั่วโมง
- มีภาวะขาดน้ำรุนแรง: เช่น เวียนหัวหน้ามืดเวลาลุกยืน ปัสสาวะไม่ออกหรือมีสีเข้มจัด ปากแห้งผิวแห้ง
วิธีป้องกันโรคอาหารเป็นพิษ ป้องกันได้ง่ายๆ เริ่มที่มื้ออาหาร
สุภาษิตกันไว้ดีกว่าแก้ยังใช้ได้เสมอครับ การป้องกันโรคอาหารเป็นพิษทำได้ไม่ยากเพียงยึดหลัก กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ อาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ เลี่ยงอาหารค้างคืนที่เก็บไม่ถูกวิธี ล้างมือให้สะอาดก่อนทานอาหารทุกครั้ง และเลือกซื้อวัตถุดิบจากแหล่งที่สดสะอาด เท่านี้ก็จะช่วยลดความเสี่ยงในการเผชิญกับฝันร้ายในห้องน้ำได้เป็นอย่างดีครับ
