แนวทางการตรวจวินิจฉัยโรคด้วยการตรวจปัสสาวะ: เรื่องใกล้ตัวที่บอกอะไรได้มากกว่าที่คิด

ทำไมหมอถึงชอบให้เราเก็บปัสสาวะมาตรวจจัง?

เวลามาหาหมอ ไม่ว่าจะมีอาการปวดท้อง ปัสสาวะแสบขัด หรือแม้แต่การตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนคงคุ้นเคยกับการที่หมอส่งกระป๋องเล็กๆ ให้ไปเก็บตัวอย่างปัสสาวะ หลายคนอาจสงสัยว่าน้ำสีเหลืองๆ นี้บอกอะไรเราได้บ้าง จริงๆ แล้วน้ำปัสสาวะเปรียบเสมือนรายงานสุขภาพฉบับย่อที่ร่างกายส่งออกมาให้เราอ่าน เพราะมันคือของเสียที่ถูกคัดกรองจากเลือดโดยไต ถ้าในร่างกายมีอะไรผิดปกติ สารเหล่านั้นมักจะหลุดรอดออกมาให้เราเห็นได้ในปัสสาวะครับ

ขั้นตอนการเก็บปัสสาวะที่ถูกต้อง เพื่อผลตรวจที่แม่นยำที่สุด

หลายคนอาจไม่ทราบว่าวิธีเก็บปัสสาวะมีผลอย่างมากต่อความแม่นยำของผลตรวจ ถ้าเราเก็บไม่ถูกวิธี เชื้อโรคจากผิวหนังหรือสิ่งปนเปื้อนภายนอกอาจหลุดเข้าไป ทำให้ผลออกมาผิดเพี้ยนได้ แนวทางการเก็บที่หมออยากแนะนำคือ:

• เลือกเก็บเฉพาะปัสสาวะช่วงกลาง (Mid-stream urine) โดยให้ปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อน แล้วค่อยเริ่มเก็บช่วงกลางลงกระป๋อง วิธีนี้จะช่วยลดสิ่งปนเปื้อนจากบริเวณอวัยวะเพศได้ดีที่สุด
• ทำความสะอาดบริเวณปากท่อปัสสาวะก่อนเก็บ เพื่อลดการปนเปื้อนของแบคทีเรียตัวร้ายที่ไม่ได้มาจากกระเพาะปัสสาวะจริงๆ
• ควรนำส่งห้องแล็บโดยเร็วที่สุด เพราะถ้าทิ้งไว้นานเกินไป แบคทีเรียอาจแบ่งตัวเพิ่มขึ้นจนผลตรวจคลาดเคลื่อน

อ่านค่าผลตรวจปัสสาวะแบบเข้าใจง่ายๆ

เมื่อผลตรวจออกมา หมอจะไล่ดูข้อมูลสำคัญในรายงาน ดังนี้:

สีและความใสของปัสสาวะบอกอะไรได้บ้าง?

ปกติปัสสาวะควรมีสีเหลืองอ่อนและใส แต่ถ้าสีเข้มขึ้นอาจหมายถึงร่างกายขาดน้ำ ถ้ามีสีแดงหรือสีชมพูอาจมีเม็ดเลือดแดงปนออกมา หรือถ้าปัสสาวะขุ่นอาจบ่งบอกถึงการติดเชื้อหรือมีผลึกบางอย่างในปัสสาวะ

เมื่อตรวจพบเม็ดเลือดขาวและแบคทีเรีย

หากผลตรวจระบุว่าเจอเม็ดเลือดขาว (WBC) ในระดับที่สูงเกินไป ร่วมกับพบแบคทีเรีย นั่นคือสัญญาณชัดเจนว่าร่างกายกำลังสู้กับการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ ซึ่งมักมาพร้อมอาการแสบขัดหรือปวดท้องน้อย

น้ำตาลและโปรตีน สัญญาณเตือนจากไตและเบาหวาน

โดยปกติแล้วน้ำตาลและโปรตีนไม่ควรหลุดออกมาในปัสสาวะ หากหมอพบน้ำตาล อาจหมายถึงระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกินกว่าที่ไตจะกักเก็บไว้ได้ ซึ่งเป็นสัญญาณของโรคเบาหวาน ส่วนการพบโปรตีนอาจเป็นคำเตือนว่าไตเริ่มทำงานผิดปกติ หรือมีการอักเสบในระบบทางเดินปัสสาวะ

อาการแบบไหนที่ควรปรึกษาหมอเพื่อตรวจปัสสาวะทันที?

การตรวจปัสสาวะไม่ได้มีไว้แค่ตรวจสุขภาพประจำปีเท่านั้น แต่ถ้าเริ่มมีอาการดังต่อไปนี้ หมอแนะนำให้รีบมาตรวจเพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุครับ:

• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ แต่ละครั้งออกมาเพียงเล็กน้อย
• รู้สึกแสบหรือเจ็บขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะมีสีขุ่น มีกลิ่นฉุนรุนแรง หรือมีสีแดงปน
• มีอาการปวดหลังหรือปวดเอวร่วมด้วย
• มีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ

การตรวจปัสสาวะเป็นวิธีที่ง่าย ประหยัด และให้ข้อมูลที่มีประโยชน์มหาศาลในการวินิจฉัยโรคเบื้องต้น หากคุณมีอาการที่น่าสงสัย การสละเวลามาตรวจเพียงไม่กี่นาทีอาจช่วยให้เราพบความผิดปกติและรักษาได้ทันท่วงทีก่อนที่โรคนั้นจะลุกลามครับ