เจาะลึกการตรวจปัสสาวะ: เรื่องใกล้ตัวที่บอกสุขภาพเราได้มากกว่าที่คิด

ทำไมหมอถึงชอบให้เราตรวจปัสสาวะนัก?

เวลามาหาหมอ หลายคนมักจะสงสัยว่าทำไมต้องเก็บตัวอย่างปัสสาวะไปตรวจบ่อยๆ บางทีก็ตรวจแม้จะไม่ได้มีอาการปวดท้องหรือปัสสาวะแสบขัด จริงๆ แล้วน้ำปัสสาวะเปรียบเสมือนจดหมายเหตุที่ร่างกายส่งออกมาให้เราอ่าน เพราะสิ่งที่ปนออกมากับปัสสาวะสามารถบอกความลับของอวัยวะภายใน ทั้งไต กระเพาะปัสสาวะ ไปจนถึงระดับน้ำตาลในเลือดและภาวะร่างกายขาดน้ำได้เป็นอย่างดี

ขั้นตอนการเก็บปัสสาวะให้แม่นยำที่สุด

การตรวจปัสสาวะจะให้ผลแม่นยำก็ต่อเมื่อตัวอย่างนั้นสะอาดพอ ซึ่งคนไข้หลายคนอาจยังทำผิดวิธี โดยหลักการสำคัญมีดังนี้

• ควรใช้ปัสสาวะในช่วงเช้าหลังตื่นนอน เพราะเป็นช่วงที่ปัสสาวะมีความเข้มข้นสูงสุด
• ใช้เทคนิคการเก็บแบบกลางกระแส (Mid-stream urine) คือการปัสสาวะทิ้งออกไปก่อนในช่วงแรก แล้วค่อยรองเก็บในช่วงกลาง เพื่อลดการปนเปื้อนของแบคทีเรียจากผิวหนังรอบนอก
• ทำความสะอาดอวัยวะเพศภายนอกด้วยน้ำเปล่าและซับให้แห้งก่อนเริ่มเก็บ
• นำส่งห้องปฏิบัติการโดยเร็วที่สุด ไม่ควรทิ้งไว้นอกตู้เย็นเกิน 1-2 ชั่วโมง เพราะเซลล์ในปัสสาวะอาจสลายตัวหรือแบคทีเรียอาจแบ่งตัวเพิ่มจนผลคลาดเคลื่อนได้

อ่านค่าจากใบรายงานผลหมอตรวจเจออะไรบ้าง

เมื่อผลตรวจออกมา เรามักจะเห็นตัวเลขหรือค่าที่อ่านยาก หมอขอสรุปสิ่งที่มักจะตรวจเจอให้เข้าใจง่ายดังนี้

สีและความใส

ปัสสาวะปกติควรมีสีเหลืองอ่อนใส หากขุ่นมัวอาจบ่งบอกถึงการอักเสบหรือติดเชื้อ หรืออาจเกิดจากตะกอนของผลึกสารบางอย่าง

ความเป็นกรดด่าง (pH)

ช่วยบอกถึงสภาวะภายในร่างกายและแนวโน้มการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ

โปรตีนและน้ำตาล

หากตรวจพบโปรตีนอาจหมายถึงสัญญาณเตือนเรื่องโรคไต ส่วนน้ำตาลที่หลุดออกมามักเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่าระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกินกว่าที่ไตจะดูดซับกลับได้หมด ซึ่งพบบ่อยในคนที่เป็นเบาหวาน

เม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาว

การพบเม็ดเลือดขาวมักบ่งบอกถึงการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ ส่วนเม็ดเลือดแดงอาจเกิดได้ตั้งแต่การมีนิ่ว ไปจนถึงการอักเสบหรือเนื้องอกที่ต้องสืบค้นเพิ่มเติม

ตรวจเจอความผิดปกติแล้วต้องทำอย่างไรต่อ

เมื่อผลตรวจแจ้งว่าพบสิ่งที่ผิดปกติ ไม่ต้องตื่นตระหนกไป เพราะบางครั้งอาจเกิดจากการปนเปื้อนหรือการกินยาบางชนิด สิ่งที่หมอจะทำคือการวิเคราะห์ร่วมกับอาการของคนไข้ หากผลตรวจกับอาการไม่สอดคล้องกัน หมออาจนัดเก็บตัวอย่างซ้ำ หรือส่งตรวจเพาะเชื้อ (Urine Culture) เพื่อระบุชนิดเชื้อโรคและเลือกใช้ยาปฏิชีวนะให้ตรงจุดที่สุด

การป้องกันและการดูแลสุขภาพไตให้แข็งแรง

การตรวจปัสสาวะเป็นเพียงด่านแรก แต่การดูแลตัวเองในทุกวันสำคัญกว่า การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอไม่กลั้นปัสสาวะนานเกินไป และเลี่ยงอาหารรสจัดหรือเค็มจัด จะช่วยลดภาระการทำงานของไตและลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคในระบบทางเดินปัสสาวะได้ในระยะยาว