ลูกระเบิดลงกลางบ้าน: รับมืออย่างไรกับภาวะอารมณ์ฉุนเฉียวและอาละวาดในวัยเด็ก

เคยไหมครับ อยู่ดีๆ ลูกน้อยที่น่ารักก็ลงไปดิ้นพาดกับพื้นบ้าน ร้องกรี๊ดลั่นห้างสรรพสินค้า หรือปาข้าวของกระจัดกระจายเพียงเพราะไม่ได้ของเล่นที่อยากได้ เล่นเอาคุณพ่อคุณแม่ปวดหัวและไม่รู้จะรับมืออย่างไรดี เหตุการณ์แบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดอะไรเลยครับ ในทางจิตวิทยาและกุมารเวชศาสตร์ เราเรียกสิ่งนี้ว่า Tantrum หรือภาวะอารมณ์ฉุนเฉียวและอาละวาด ซึ่งเป็นพัฒนาการตามธรรมชาติของเด็กวัยเตาะแตะที่กำลังเรียนรู้จะควบคุมตัวเอง

ทำไมลูกถึงระเบิดอารมณ์ใส่เราบ่อยๆ

เวลาที่เราเห็นลูกอาละวาด สิ่งแรกที่มักเกิดขึ้นในหัวคือลูกดื้อหรือเลี้ยงไม่ดีหรือเปล่า แต่ในความเป็นจริง สมองส่วนหน้าของเด็กวัย 1 ถึง 3 ขวบ ที่ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และเหตุผล ยังพัฒนาไม่เต็มที่ครับ พวกเขามีความต้องการอยากได้นู่นอยากได้นี่ มีความรู้สึกคับข้องใจ แต่ยังไม่มีคลังคำศัพท์มากพอที่จะบอกเราด้วยคำพูดว่าเขากำลังรู้สึกอะไร อารมณ์ที่อัดแน่นจึงระเบิดออกมาเป็นพฤติกรรมที่เราเห็น

แยกแยะให้ออก ระหว่างความเอาแต่ใจกับพัฒนาการตามวัย

อาการอาละวาดทั่วไปมักเกิดขึ้นเวลาที่เด็กเหนื่อย หิว หรือไม่ได้ดั่งใจ ซึ่งจะจบลงได้เองเมื่อเด็กสงบลง แต่บางครั้งพฤติกรรมนี้อาจเป็นสัญญาณเตือนบางอย่าง หากลูกมีการทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่นอย่างรุนแรง ทำลายข้าวของเสียหายหนัก หรือมีอาการอาละวาดถี่มากจนกระทบกับชีวิตประจำวัน แบบนี้เราต้องมาดูกันลึกซึ้งกว่าเดิมว่าเกิดจากความเครียดในครอบครัว หรือมีภาวะทางอารมณ์และพัฒนาการอื่นๆ เข้ามาเกี่ยวข้องหรือไม่

วิธีรับมือเฉพาะหน้าเมื่อพายุกำลังโหมกระหน่ำ

เมื่อลูกเริ่มลงไปนอนดิ้น สิ่งสำคัญที่สุดคือตัวคุณพ่อคุณแม่เองต้องตั้งสติให้มั่น อย่าใช้อารมณ์เข้าปะทะเด็ดขาด เพราะจะยิ่งเติมเชื้อไฟเข้าไปใหญ่ ลองทำตามแนวทางเหล่านี้ดูครับ

• รักษาระยะห่างและความปลอดภัย: เช็กให้แน่ใจว่าบริเวณนั้นไม่มีสิ่งของมีคมที่จะทำร้ายลูกได้ ปล่อยให้เขาร้องระบายออกมาในพื้นที่ปลอดภัย
• ลดการพูดคุยเหตุผลตอนกำลังพีค: ในจังหวะที่ลูกกำลังกรี๊ด สมองเขาปิดรับการเรียนรู้โดยสิ้นเชิง การอธิบายหรือสั่งสอนตอนนี้จะไม่ได้ผลอะไรเลย
• ใช้วิธีอุ้มแยกออกจากสถานการณ์: ถ้าอยู่ในที่สาธารณะ การอุ้มลูกไปยังมุมเงียบๆ หรือพาออกมารับอากาศด้านนอก จะช่วยลดสิ่งกระตุ้นรอบตัวได้ดี

การป้องกันและสร้างภูมิคุ้มกันทางอารมณ์ในระยะยาว

การแก้ปัญหาที่ดีที่สุดคือการป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์เดิมซ้ำบ่อยเกินไป เราสามารถฝึกฝนลูกน้อยได้ตั้งแต่ที่บ้าน

• ให้ทางเลือกที่จำกัด: แทนที่จะถามกว้างๆ ให้ถามแบบมีกรอบ เช่น จะใส่เสื้อสีแดงหรือสีสีฟ้า เด็กจะรู้สึกว่าตัวเองมีอำนาจในการตัดสินใจและลดความหงุดหงิด
• สอนชื่อเรียกอารมณ์: เมื่อลูกเริ่มพูดได้บ้างแล้ว ให้ช่วยสะท้อนความรู้สึกของเขา เช่น ลูกกำลังโกรธใช่ไหมที่ไม่ได้กินขนม การทำแบบนี้ช่วยให้เด็กค่อยๆ เรียนรู้การใช้คำพูดแทนการใช้อารมณ์
• ชมเชยเมื่อลูกควบคุมตัวเองได้: เวลาที่ลูกรอคอยได้หรือบอกความต้องการดีๆ อย่าลืมให้กำลังใจและชมเชย เพื่อเสริมแรงทางบวก

เมื่อไหร่ควรพาไปปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณพ่อคุณแม่ลองปรับวิธีรับมือมาสักระยะแล้ว อาการอาละวาดของลูกยังรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ มีพฤติกรรมทำร้ายตัวเองอย่างจงใจ หรือตัวเด็กเองดูมีความทุกข์ทรมานจากอารมณ์ของตัวเองที่ไม่สามารถควบคุมได้ การพาไปพบกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม หรือนักจิตวิทยาเด็ก จะช่วยให้เราเข้าใจรากเหง้าของปัญหาและหาแนวทางช่วยเหลือที่ตรงจุดได้ครับ