ความเสี่ยงและอาการของภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดา ที่คุณแม่ควรรู้

เข้าใจภาวะซึมเศร้าหลังคลอด: มันไม่ใช่แค่เรื่องอารมณ์แปรปรวน

หลายคนมักเข้าใจว่าความรู้สึกดิ่งหรือเศร้าหลังคลอดเป็นเรื่องปกติที่ใครก็เป็นกัน แต่ในฐานะหมอ อยากบอกว่าเราต้องแยกให้ออกระหว่างความเหนื่อยล้าจากการเลี้ยงลูก กับภาวะซึมเศร้าหลังคลอดที่ส่งผลกระทบต่อจิตใจอย่างรุนแรง เพราะภาวะนี้ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นเรื่องของสมดุลฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วหลังคลอด รวมถึงความกดดันในการปรับตัวเข้าสู่บทบาทความเป็นแม่ที่หนักหนาเกินกว่าจะรับมือได้เพียงลำพัง

สัญญาณเตือนที่บอกว่าคุณแม่อาจกำลังเข้าสู่ภาวะซึมเศร้า

หากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ หมออยากให้ลองสังเกตตัวเองหรือคนรอบข้างให้ดี โดยอาการที่พบได้บ่อย มีดังนี้

• รู้สึกเศร้า ร้องไห้บ่อย หรือมีความรู้สึกว่างเปล่าโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบทำ แม้แต่เรื่องที่เกี่ยวกับลูกน้อย
• นอนไม่หลับแม้ลูกจะหลับไปแล้ว หรือบางคนอาจจะเอาแต่นอนเพราะไม่อยากลุกขึ้นมาเผชิญหน้ากับความจริง
• เบื่ออาหารหรือกินมากผิดปกติ
• รู้สึกเหนื่อยล้า อ่อนเพลียเหมือนไม่มีแรงจะขยับตัว
• มีความรู้สึกผิด รู้สึกว่าตัวเองเป็นแม่ที่ไม่ดี หรือโทษตัวเองอยู่ตลอดเวลา
• สมาธิสั้นลง ตัดสินใจอะไรไม่ได้แม้แต่เรื่องเล็กน้อย
• รุนแรงที่สุดคือความคิดอยากทำร้ายตัวเองหรือลูกน้อย หากมีอาการนี้ต้องรีบพบแพทย์ทันทีโดยไม่รอช้า

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าหลังคลอด

ในชีวิตการทำงาน หมอมักพบว่าคุณแม่ที่มีปัจจัยเหล่านี้มีความเสี่ยงสูงกว่าคนอื่น ซึ่งไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องเป็นเสมอไป แต่เป็นกลุ่มที่ควรได้รับการดูแลเอาใจใส่เป็นพิเศษ

• เคยมีประวัติป่วยเป็นโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวลมาก่อน
• คนในครอบครัวมีประวัติเคยเป็นโรคซึมเศร้า
• มีการเปลี่ยนแปลงในชีวิตช่วงตั้งครรภ์ เช่น ปัญหาครอบครัว การเงิน หรือการย้ายที่อยู่
• ขาดคนช่วยเหลือดูแลลูก หรือไม่ได้รับกำลังใจจากคนรอบข้าง
• ตั้งครรภ์โดยไม่พร้อม หรือมีการแท้งบุตรมาก่อน
• ภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์หรือการคลอดที่ส่งผลต่อสุขภาพร่างกายอย่างหนัก

เมื่อไหร่ที่ควรพาลูกไปพบหมอเพื่อประเมินอาการ

หากคุณแม่รู้สึกว่าความเศร้าเริ่มเข้ามาบงการชีวิต จนไม่สามารถดูแลตัวเองหรือลูกได้ตามปกติ หรือมีความรู้สึกแปลกแยกจากลูกไม่เกิดความผูกพัน สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณขอความช่วยเหลือ ไม่ใช่เรื่องน่าอายที่จะบอกหมอ การเข้ามาพูดคุยหรือปรึกษาเพื่อรับการรักษา ทั้งทางจิตบำบัดหรือการใช้ยา จะช่วยให้คุณแม่กลับมายิ้มได้อีกครั้ง และมีพลังในการสร้างความสุขให้กับครอบครัวได้เหมือนเดิม หมอพร้อมที่จะรับฟังและเป็นกำลังใจให้เสมอ เพราะสุขภาพจิตของแม่สำคัญพอๆ กับสุขภาพกายของลูกน้อย