วิธีเช็กอัตราการหายใจและสังเกตอาการผิดปกติด้วยตัวเองง่ายๆ ที่บ้าน

เวลาหายใจเหนื่อยผิดปกติ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าแค่เหนื่อยเพลียหรือร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือน

หลายคนเวลากลับมาพักผ่อนที่บ้านแล้วรู้สึกแน่นหน้าอก หายใจไม่ค่อยอิ่ม หรือเหนื่อยกว่าปกติ แต่ก็ลังเลว่าอาการแบบนี้รุนแรงแค่ไหน ต้องรีบไปโรงพยาบาลเลยไหม หรือแค่รอดูอาการก่อนดี ความจริงแล้วร่างกายของเรามีตัวเลขสำคัญตัวหนึ่งที่บอกความผิดปกติได้ดีมากๆ นั่นคืออัตราการหายใจ

การหมั่นสังเกตตัวเองและคนในครอบครัว โดยเฉพาะเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ถือเป็นเกราะ การประเมินอัตราการหายใจและอากา รร่วมเบื้องต้นที่ช่วยให้เราประเมินสถานการณ์ได้ทันท่วงทีก่อนที่อาการจะทรุดหนักลง

วิธีนับรอบหายใจด้วยตัวเองแบบเข้าใจง่าย ไม่ต้องใช้เครื่องมือแพง

การตรวจเช็กอัตราการหายใจไม่ได้ยากอย่างที่คิด เราไม่ต้องใช้เครื่องมืออะไรพิเศษเลย แค่มีนาฬิกาที่มีเข็มวินาทีหรือดูเวลาจากหน้าจอโทรศัพท์ก็พอแล้ว ลองทำตามขั้นตอนนี้ดู

• นั่งพักหรือนอนราบในท่าที่สบายที่สุดอย่างน้อยสิบนาที เพื่อให้อัตราการหายใจกลับสู่ภาวะปกติ
• ห้ามบอกคนที่กำลังถูกตรวจว่าเรากำลังนับลมหายใจอยู่ เพราะถ้าเขารู้ตัว เขาจะบังคับจังหวะการหายใจโดยอัตโนมัติ ทำให้ตัวเลขคลาดเคลื่อน
• สังเกตจังหวะการขึ้นลงของหน้าอกหรือหน้าท้อง นับหนึ่งครั้งเมื่อหายใจเข้าและหายใจออกนับเป็นหนึ่งรอบ
• จับเวลาให้ครบหนึ่งนาทีเต็ม (หรือถ้าเหนื่อยมาก จะนับสามสิบวินาทีแล้วคูณสองก็ได้ แต่การนับเต็มนาทีจะแม่นยำที่สุด)

ตัวเลขไหนคือปกติ และตัวเลขไหนที่เริ่มน่ากังวล

ในผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพแข็งแรง อัตราการหายใจปกติจะอยู่ที่ประมาณสิบสองถึงยี่สิบครั้งต่อนาที หากนั่งพักเฉยๆ แล้ววัดได้เกินยี่สิบครั้งต่อนาที ถือว่าหายใจเร็วกว่าปกติ และถ้าเกินยี่สิบสี่ครั้งต่อนาทีเมื่อไหร่ นั่นแปลว่าร่างกายกำลังทำงานหนักเกินไปหรือมีภาวะขาดออกซิเจน ซึ่งต้องเริ่มระวังตัวแล้ว

อาการร่วมอื่นๆ ที่ต้องคอยสังเกตควบคู่กันไป

การดูแค่อัตราการหายใจอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ เราต้องดูอาการอื่นๆ ที่มักจะมาคู่กันด้วย เพื่อประเมินความรุนแรงของโรคได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น

• สีผิวและริมฝีปาก: หากสังเกตเห็นว่าริมฝีปาก ปลายเล็บ หรือผิวหนังเริ่มมีสีคล้ำอมม่วง แสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพออย่างรุนแรง
• ลักษณะการใช้กล้ามเนื้อช่วยหายใจ: เวลาหายใจต้องยกไหล่สูง ท้องบุ๋ม หรือซี่โครงยุบลงไปอย่างเห็นได้ชัด แปลว่าทางเดินหายใจเริ่มมีปัญหาหรือเนื้อปอดทำงานไม่ไหว
• ระดับความรู้สึกตัว: มีอาการมึนงง ซึมลง พูดจาไม่ค่อยรู้เรื่อง หรือตื่นยาก ซึ่งเกิดจากการที่สมองขาดออกซิเจน
• อาการเจ็บแน่นหน้าอก: มีความรู้สึกเหมือนมีอะไรมาทับ แน่นหน้าอก หรือเจ็บแปล๊บทุกครั้งที่สูดหายใจเข้าลึกๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าต้องไปโรงพยาบาลด่วน

หากคุณตรวจวัดอัตราการหายใจแล้วพบว่าสูงผิดปกติ ร่วมกับมีอาการหายใจไม่อิ่มจนพูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่จบ ต้องหยุดพักกลางคัน หรือมีอาการเจ็บแน่นหน้าอกและริมฝีปากเขียวคล้ำร่วมด้วย กรณีเหล่านี้ถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่ไม่ควรรอดูอาการต่อที่บ้าน ควรโทรเรียกรถพยาบาลหรือรีบเดินทางไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะความช้าอาจทำให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้