เจาะลึกเรื่องการตรวจติดตามระดับความเข้มข้นของเลือด ตรวจอะไร ทำไมถึงสำคัญกับร่างกาย

ทำไมหมอถึงชวนคุยเรื่องการตรวจความเข้มข้นของเลือด

เวลาที่เราไปตรวจสุขภาพประจำปี หรือตอนที่ร่างกายกำลังป่วยไม่สบาย หลายคนน่าจะคุ้นเคยกับการเจาะเลือดกันมาบ้าง หนึ่งในผลตรวจพื้นฐานที่เรามักจะเห็นในใบรายงานผลก็คือเรื่องของความเข้มข้นของเลือด หลายคนพอเห็นตัวเลขขึ้นลงนิดหน่อยก็เริ่มกังวลว่าตัวเองกำลังมีภาวะเลือดจาง หรือเลือดข้นเกินไปหรือเปล่า วันนี้หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องการตรวจติดตามระดับความเข้มข้นของเลือดกันแบบเข้าใจง่ายๆ ว่ามันคืออะไร สำคัญอย่างไร และทำไมเราถึงต้องคอยเช็กค่านี้อยู่เสมอ

ความหมายที่แท้จริงของค่าความเข้มข้นของเลือด

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด ค่าความเข้มข้นของเลือดก็คือสัดส่วนระหว่างปริมาณเม็ดเลือดแดงกับน้ำเลือดหรือพลาสมาในร่างกายของเราครับ เปรียบเสมือนน้ำหวานเข้มข้นที่มีน้ำกับตัวเนื้อน้ำตาล ถ้ามีน้ำน้อยแต่เนื้อน้ำตาลเยอะ น้ำหวานก็จะข้น แต่ถ้าเติมน้ำลงไปเยอะๆ น้ำหวานก็จะเจือจางลง ในร่างกายของเราก็เช่นกัน ค่านี้จะช่วยให้หมอเห็นภาพรวมว่า เลือดของเรามีความหนืดพอดีไหม มีเม็ดเลือดแดงเพียงพอที่จะนำออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกายหรือเปล่า โดยตัวหลักที่เรามักจะดูกันก็คือค่าฮีมาโตคริต (Hematocrit) และฮีโมโกลบิน (Hemoglobin)

ใครบ้างที่จำเป็นต้องตรวจติดตามค่านี้บ่อยเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ทุกคนที่จะต้องตรวจค่านี้ถี่เท่ากันครับ หมอมักจะแนะนำการตรวจติดตามระดับความเข้มข้นของเลือดให้กับคนกลุ่มเหล่านี้เป็นหลัก

• คุณแม่ตั้งครรภ์: ช่วงท้องร่างกายจะต้องการเลือดเพิ่มขึ้นมากเพื่อไปเลี้ยงลูกน้อย การเช็กความเข้มข้นช่วยป้องกันภาวะโลหิตจางที่อาจส่งผลต่อพัฒนาการของทารก
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง: เช่น โรคไต โรคตับ หรือโรคเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารที่มีเลือดออกเรื้อรัง
• คนที่รู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรัง: เหนื่อยง่าย เวียนหัวบ่อย โดยไม่ทราบสาเหตุ
• ผู้ป่วยที่เสียเลือดมากๆ: เช่น เพิ่งผ่านการผ่าตัด หรือประสบอุบัติเหตุ เพื่อดูว่าร่างกายฟื้นตัวได้ดีแค่ไหนแล้ว

อ่านค่าเลือดอย่างไร เมื่อไหร่เรียกว่าปกติหรือผิดปกติ

เวลาที่เราได้ผลตรวจมา ในนั้นจะมีช่วงค่ามาตรฐาน (Reference Range) บอกไว้เสมอ ซึ่งตัวเลขของแต่ละเพศและช่วงอายุก็จะมีความแตกต่างกันเล็กน้อย

เมื่อไหร่ที่เรียกว่าเลือดจางหรือเจือจางเกินไป

หากผลตรวจออกมาต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน แปลว่าเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินมีน้อยกว่าปกติ สาเหตุอาจเกิดจากการขาดธาตุเหล็ก วิตามินบี 12 เสียเลือดเรื้อรัง หรือร่างกายมีการสร้างเม็ดเลือดลดลง คนไข้กลุ่มนี้มักจะมีอาการเพลีย หน้ามืดง่าย หายใจอิ่มไม่ค่อยเต็มที่ และผิวพรรณดูซีดเซียว

เมื่อไหร่ที่เรียกว่าเลือดข้นเกินไป

ในทางตรงกันข้าม หากค่าความเข้มข้นสูงเกินไป อาจเกิดจากภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง เช่น ท้องเสีย อาเจียน หรือดื่มน้ำน้อยทำให้เลือดหนืด แต่ในบางกรณีอาจมาจากโรคไขกระดูกบางชนิดที่สร้างเม็ดเลือดแดงออกมามากเกินความจำเป็น ซึ่งทำให้เสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ หมอจึงต้องอาศัยประวัติอื่นๆ มาประกอบกันด้วยเสมอ

การปฏิบัติตัวเมื่อผลตรวจไม่เป็นไปตามเป้าหมาย

ถ้าผลตรวจออกมาแล้วพบว่าความเข้มข้นของเลือดไม่ปกติ สิ่งสำคัญที่สุดคือการหาสาเหตุที่แท้จริงร่วมกับคุณหมอครับ หากเป็นเพราะภาวะขาดน้ำ การดื่มน้ำให้เพียงพอก็อาจช่วยให้กลับมาปกติได้ แต่ถ้าเป็นเพราะภาวะโลหิตจางจากการขาดสารอาหาร การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน การทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง หรือการเสริมวิตามินตามคำแนะนำของแพทย์ก็จะช่วยให้ค่าเลือดค่อยๆ กลับมาอยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม การหมั่นสังเกตอาการผิดปกติของร่างกายและการตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้เราดูแลสุขภาพได้อย่างทันท่วงทีก่อนที่โรคภัยจะลุกลามครับ