ไขข้อข้องใจเรื่องการฉีดสารหล่อลื่นหรือเกลือไฮยาเข้าข้อเข่า ทางเลือกของคนข้อเข่าเสื่อม

หลายคนที่เริ่มมีอาการปวดเข่า เวลาเดินแล้วได้ยินเสียงกรอบแกรบในข้อ หรือรู้สึกว่าข้อเข่าฝืดไม่คล่องตัวเหมือนเก่า คงเคยได้ยินชื่อการรักษาด้วยการฉีดยาเข้าข้อเข่ากันมาบ้าง โดยเฉพาะคำว่า การฉีดสารหล่อลื่นหรือเกลือไฮยา ซึ่งคนไข้ที่มาปรึกษาที่คลินิกมักจะถามหมอบ่อยๆ ว่า มันคืออะไร และช่วยให้หายปวดได้จริงไหม วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายครับว่าสารตัวนี้ทำงานอย่างไร และเหมาะกับใครบ้าง

น้ำในข้อเข่าแห้งลงเกิดจากอะไร ทำไมต้องเติมสารหล่อลื่น?

ตามธรรมชาติแล้ว ข้อเข่าของเราจะมีน้ำในข้อที่คอยทำหน้าที่เหมือนน้ำมันเครื่องในรถยนต์ ช่วยลดแรงกระแทกและทำให้ผิวข้อต่อเคลื่อนไหวเสียดสีกันได้อย่างราบรื่น แต่พออายุมากขึ้น หรือใช้งานข้อเข่ามานาน รวมถึงผู้ที่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อม ปริมาณและคุณภาพของน้ำในข้อเข่านี้จะลดลง ทำให้เกิดการเสียดสีโดยตรงระหว่างกระดูก เกิดอาการปวด บวม และฝืดตึง การฉีดสารหล่อลื่นหรือเกลือไฮยาเข้าไป จึงเปรียบเสมือนการเติมน้ำมันเครื่องใหม่เข้าไปในข้อเข่า เพื่อช่วยให้ข้อกลับมาเคลื่อนไหวได้ลื่นขึ้น ลดการเสียดสี และช่วยบรรเทาอาการปวดได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

สารหล่อลื่นข้อเข่าเหมาะกับใคร และใครบ้างที่ยังไม่ควรฉีด?

การรักษานี้ไม่ได้เหมาะกับทุกคนนะครับ โดยทั่วไปหมอจะพิจารณาให้กับคนไข้กลุ่มที่มีอาการข้อเข่าเสื่อมในระดับเริ่มต้นถึงปานกลาง ที่ลองกินยา ทำกายภาพบำบัด หรือลดน้ำหนักแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น แต่ยังไม่อยากผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ส่วนคนไข้ที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมรุนแรงมากจนกระดูกชนกันสนิท หรือมีอาการอักเสบติดเชื้อในข้อเข่าอย่างรุนแรง การฉีดสารตัวนี้อาจไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร ซึ่งหมอจะเป็นผู้ตรวจประเมินความรุนแรงของข้อเข่าให้ดูก่อนทุกครั้ง

ขั้นตอนการฉีดยาเจ็บไหม และต้องเตรียมตัวอย่างไร?

หลายคนกลัวเข็มกลัวการเจ็บเวลาหมอจะฉีดยาเข้าข้อเข่า ความจริงแล้วขั้นตอนไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดครับ ก่อนฉีดหมอจะทำความสะอาดผิวหนังรอบๆ เข่าอย่างสะอาดปลอดเชื้อ บางครั้งอาจมีการฉีดยาชาเฉพาะที่ร่วมด้วย จากนั้นหมอจะใช้เข็มขนาดเล็กฉีดสารหล่อลื่นเข้าไปในโพรงข้อเข่าโดยตรง ใช้เวลาทำเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น หลังฉีดเสร็จอาจจะรู้สึกตึงๆ หน่วงๆ ในข้อเข่าเล็กน้อย ซึ่งเป็นอาการปกติที่เกิดขึ้นได้

ดูแลตัวเองอย่างไรหลังฉีดน้ำในข้อเข่าเพื่อให้ได้ผลดีที่สุด?

หลังจากฉีดสารหล่อลื่นหรือเกลือไฮยาเรียบร้อยแล้ว ในช่วง 48 ชั่วโมงแรก หมอจะแนะนำให้พักการใช้งานข้อเข่าสักนิด หลีกเลี่ยงการเดินเยอะๆ การวิ่ง หรือการยกของหนัก เพื่อให้ตัวยาได้กระจายตัวและทำงานได้อย่างเต็มที่ในข้อเข่า สามารถประคบเย็นได้หากมีอาการบวมตึงเล็กน้อย หลังจากนั้นสามารถกลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ พร้อมทั้งควรบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าร่วมด้วย เพื่อช่วยพยุงข้อเข่าให้แข็งแรงระยะยาว

ฉีดครั้งเดียวอยู่ได้นานแค่ไหน ต้องมาซ้ำอีกไหม?

คำถามยอดฮิตคือฉีดแล้วหายเลยไหม ตัวยาไฮยาลูออนิกนี้ไม่ได้อยู่ไปตลอดชีวิตครับ โดยทั่วไปฤทธิ์ของยาในการหล่อลื่นและลดปวดจะอยู่ได้ประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี ขึ้นอยู่กับการใช้งาน น้ำหนักตัว และสภาพความเสื่อมของข้อเข่าของแต่ละคน เมื่อยาหมดฤทธิ์และอาการปวดกลับมา ก็สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาฉีดซ้ำได้ตามความเหมาะสม