ภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน: สัญญาณเตือนเงียบที่รอไม่ได้

หลายครั้งที่เรามักจะได้ยินข่าวคนใกล้ตัวอยู่ดีๆ ก็พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงซีกหนึ่งโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า เหตุการณ์เหล่านี้มักจะมีจุดเริ่มต้นมาจากความผิดปกติในสมองที่เราเรียกว่าภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน ซึ่งเป็นภัยเงียบที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่เว้นแม้แต่คนที่มีสุขภาพแข็งแรง

ภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน คืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ถ้าจะให้เห็นภาพง่ายที่สุด ลองนึกถึงท่อประปาในบ้านที่มีตะกรันสะสมนานวันเข้าจนน้ำไหลผ่านไม่ได้ สมองของเราก็มีหลอดเลือดฝอยและหลอดเลือดแดงคอยสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงเซลล์สมองอยู่ตลอดเวลา เมื่อไหร่ก็ตามที่มีไขมัน คราบหินปูน หรือลิ่มเลือดมาเกาะหนาตัวขึ้นจนท่อเส้นนั้นตีบแคบลง หรือมีก้อนเลือดลอยมาอุดตันกะทันหัน เลือดและออกซิเจนจึงเดินทางไปเลี้ยงสมองส่วนนั้นไม่ได้ ส่งผลให้เซลล์สมองเริ่มตายลงภายในไม่กี่นาที

วิธีสังเกตอาการเตือนภัยที่ต้องจำให้ขึ้นใจ

เวลาที่เกิดความผิดปกติขึ้นกับสมอง ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนออกมาอย่างรวดเร็ว เรามักจะใช้หลักการสังเกตง่ายๆ ที่จำกัดความสั้นๆ เพื่อให้คนทั่วไปช่วยกันสังเกตอาการได้ทันท่วงที

ใบหน้าเบี้ยวและมุมปากตก

ลองให้ผู้ป่วยยิ้มหรือยิงฟันดู หากพบว่าใบหน้าซีกหนึ่งชา กล้ามเนื้ออ่อนแรงจนมุมปากข้างหนึ่งตก ยิ้มได้ไม่เท่ากัน นั่นคือสัญญาณแรกที่ต้องระวัง

แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว

อาการนี้มักจะเกิดขึ้นแบบฉับพลัน ลองให้ผู้ป่วยยกแขนขึ้นทั้งสองข้างพร้อมกัน ถ้ามีข้างใดข้างหนึ่งตกลงมาอย่างควบคุมไม่ได้ หรือไม่มีแรงแม้แต่จะกำมือ นั่นคือความผิดปกติที่ชัดเจน

พูดไม่ชัด ลิ้นแข็ง หรือนึกคำไม่ออก

เสียงพูดเริ่มเปลี่ยนไป ฟังไม่รู้เรื่อง พูดติดๆ ขัดๆ หรือบางคนถึงขั้นเรียบเรียงประโยคไม่ได้ ฟังคำสั่งคนอื่นไม่เข้าใจ ทั้งที่ก่อนหน้านี้พูดจาปกติ

เวลาคือสมอง: ทำไมต้องมาโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

ในทางการแพทย์ เรามักจะพูดเสมอว่าเวลาคือสมอง ยิ่งผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์เร็วเท่าไหร่ โอกาสรอดชีวิตและโอกาสที่จะกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น ภายในช่วงเวลาทองไม่กี่ชั่วโมงแรก แพทย์สามารถให้ยาละลายลิ่มเลือดหรือใช้สายสวนเข้าไปคีบเอาลิ่มเลือดที่อุดตันออกได้ทันท่วงที ก่อนที่เนื้อสมองจะเสียหายถาวร

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

แม้โรคนี้จะดูเหมือนเกิดขึ้นกะทันหัน แต่จริงๆ แล้วมักมีต้นเหตุมาจากพฤติกรรมสะสมและโรคประจำตัว โดยเฉพาะกลุ่มโรคเรื้อรังเหล่านี้

• ผู้ที่มีความดันโลหิตสูงเรื้อรังและไม่ค่อยควบคุม
• ผู้ป่วยโรคเบาหวานที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูงเป็นประจำ
• คนที่มีไขมันในเลือดสูงจนผนังหลอดเลือดเริ่มหนาและแข็งตัว
• ผู้ที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งเป็นแหล่งสะสมของลิ่มเลือดชั้นดี
• ผู้ที่สูบบุหรี่จัด ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ และขาดการออกกำลังกาย

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างไรให้ห่างไกลจากความเสี่ยง

การป้องกันย่อมดีกว่าการมารักษาทีหลัง การดูแลหลอดเลือดสมองให้สะอาดและยืดหยุ่นอยู่เสมอเริ่มต้นได้จากจานอาหารและการใช้ชีวิตประจำวัน ลดการทานอาหารเค็มจัด มันจัด หันมาเน้นผักผลไม้และโปรตีนไขมันต่ำ ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และที่สำคัญคือควรตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อเช็กระดับความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือดอย่างน้อยปีละครั้ง