ภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน: เมื่อสมองขาดเลือดเฉียบพลัน เรื่องใกล้ตัวที่ต้องรู้ทัน

นั่งคุยกันเรื่องหลอดเลือดสมอง: ทำไมจู่ๆ ถึงเกิดเรื่องแบบนี้ขึ้นได้?

เวลาตรวจคนไข้ที่ห้องตรวจ มักจะมีคำถามเสมอว่า โรคนี้เกิดขึ้นได้อย่างไรในเมื่อเมื่อวานยังแข็งแรงดีอยู่เลย ภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน หรือที่หลายคนคุ้นเคยกันในชื่อโรคสโตรก (Stroke) เกิดจากการที่เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงสมองส่วนต่างๆ ได้ตามปกติ เนื่องมาจากมีลิ่มเลือดไปอุดตันหลอดเลือดสมอง หรือหลอดเลือดสมองตีบตันจากคราบไขมันสะสมสะสมมานาน เมื่อเนื้อสมองขาดออกซิเจนและสารอาหารเพียงไม่กี่นาที เซลล์สมองเริ่มได้รับความเสียหาย นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาเกิดอาการผิดปกติ เราจึงรอช้าไม่ได้แม้แต่วินาทีเดียว

สัญญาณเตือนภัยที่ร่างกายกำลังฟ้อง: สังเกตอย่างไรก่อนจะสายเกินแก้?

การจำหลักการง่ายๆ ในการสังเกตอาการผิดปกติของคนใกล้ตัว จะช่วยชีวิตคนได้ทันท่วงที อาการมักจะเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันทันทีทันใด ไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้าเป็นวันๆ โดยสามารถสังเกตได้จากอาการเหล่านี้

• หน้าเบี้ยว: ลองให้ยิ้มดู มุมปากสองข้างไม่เท่ากัน ยิ้มแล้วปากเบี้ยวไปข้างหนึ่ง หรือหนังตาตก
• แขนขาอ่อนแรง: ยกแขนหรือขาไม่ขึ้น รู้สึกชาและไม่มีแรงข้างใดข้างหนึ่งอย่างชัดเจน เดินเซทรงตัวไม่อยู่
• พูดไม่ชัด: พูดอ้อแอ พูดไม่เป็นภาษา นึกคำพูดไม่ออก หรือฟังคนอื่นพูดไม่รู้เรื่อง
• ตามัวมองไม่เห็น: ภาพซ้อน มองเห็นไม่ชัดเจน หรือมืดดับไปข้างหนึ่งทันที
• ปวดหัวรุนแรง: ปวดศีรษะเฉียบพลันแบบไม่เคยเป็นมาก่อน โดยหาสาเหตุไม่ได้

ทองคำมีค่าเท่ากับเวลา: ทำไมต้องมาโรงพยาบาลให้เร็วที่สุดใน 4 ชั่วโมงครึ่ง?

ในทางการแพทย์ เรามักพูดเสมอว่า Time is Brain หรือ เวลาคือสมอง ยิ่งมาถึงมือแพทย์เร็วเท่าไหร่ โอกาสรอดและโอกาสฟื้นตัวกลับมาเป็นปกติก็ยิ่งสูงมากขึ้นเท่านั้น หน้าต่างเวลาที่สำคัญที่สุดคือภายใน 4 ชั่วโมงครึ่งแรกหลังจากเริ่มมีอาการ ซึ่งแพทย์จะมีกระบวนการรักษาด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ เพื่อเปิดทางให้เลือดกลับไปเลี้ยงสมองได้ทันก่อนที่เซลล์สมองจะตายอย่างถาวร หากปล่อยไว้นานเกินไป ความเสียหายจะลุกลามจนยากจะเยียวยา

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงตัวยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?

โรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากความบังเอิญ แต่สะสมมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตและโรคประจำตัวเรื้อรัง หากเรามีปัจจัยเหล่านี้อยู่ในตัว ควรต้องตรวจสุขภาพและคุมอาการให้อยู่หมัด

• ความดันโลหิตสูง: ตัวการสำคัญที่ทำให้ผนังหลอดเลือดเสื่อมและฉีกขาดง่าย
• โรคเบาหวาน: น้ำตาลในเลือดสูงทำลายหลอดเลือดทั่วร่างกายรวมถึงสมอง
• ไขมันในเลือดสูง: คราบไขมันไปพอกสะสมจนหลอดเลือดตีบแคบ
• โรคหัวใจ: โดยเฉพาะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ที่เอื้อต่อการเกิดลิ่มเลือดหลุดไปอุดตันในสมอง
• พฤติกรรมเสี่ยง: การสูบบุหรี่จัด ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ขาดการออกกำลังกาย และความเครียดสะสม

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อป้องกันหลอดเลือดสมองตั้งแต่เนิ่นๆ

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันทำได้ไม่ยาก เริ่มจากการควบคุมโรคประจำตัวให้ดี กินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เน้นผัก ผลไม้ ลดอาหารเค็มจัด หวานจัด และไขมันอานิมอล ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอสัปดาห์ละ 3-5 ครั้ง งดสูบบุหรี่และลดปริมาณแอลกอฮอล์ และที่สำคัญคือการตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อประเมินความเสี่ยงของหลอดเลือดก่อนที่โรคจะมาเยือน