เป็นเบาหวานแล้วเสี่ยงไขมันพอกตับจริงไหม ทำไมถึงต้องระวังเป็นพิเศษ?

ความสัมพันธ์ที่คาดไม่ถึงระหว่างเบาหวานและไขมันในตับ

หลายครั้งที่ผมตรวจคนไข้เบาหวานในคลินิก แล้วผลเลือดแสดงค่าเอนไซม์ตับผิดปกติ หรือผลอัลตราซาวด์บอกว่ามีไขมันเกาะที่ตับ คนไข้มักจะตกใจและถามผมว่า ไม่ได้ดื่มเหล้าเลย ทำไมตับถึงมีไขมันได้ ความจริงคือ โรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ นั้นพบได้บ่อยมากในกลุ่มคนไข้ที่มีภาวะดื้ออินซูลิน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของโรคเบาหวานชนิดที่ 2

ทำไมน้ำตาลในเลือดสูงถึงส่งผลต่อตับโดยตรง

เมื่อร่างกายของคนไข้เบาหวานไม่สามารถนำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้ดีพอ หรือมีภาวะดื้ออินซูลิน ร่างกายจะพยายามส่งน้ำตาลและกรดไขมันไปสะสมไว้ที่ตับมากขึ้นเรื่อยๆ กระบวนการนี้ไม่ได้เกิดเพียงชั่วข้ามคืน แต่ตับที่ทำงานหนักเกินไปจนเริ่มสะสมไขมันไว้ในเซลล์ จะค่อยๆ เกิดอาการอักเสบขึ้นมาได้ หากปล่อยทิ้งไว้นานโดยไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ตับอาจเกิดพังผืดจนกลายเป็นตับแข็งในที่สุด โดยที่ไม่มีสัญญาณเตือนชัดเจนในระยะแรก

สัญญาณเตือนที่ร่างกายอาจกำลังบอกว่าตับกำลังมีปัญหา

ส่วนใหญ่แล้วโรคนี้มักไม่มีอาการแสดงที่ชัดเจน คนไข้หลายคนอาจรู้สึกเพลียเรื้อรัง หรือแน่นบริเวณชายโครงขวา แต่บ่อยครั้งที่มักถูกมองข้ามไปเพราะคิดว่าเป็นอาการเหนื่อยล้าปกติจากการทำงาน การตรวจพบว่ามีไขมันพอกตับได้เร็วที่สุดคือการตรวจสุขภาพประจำปี ไม่ว่าจะเป็นการตรวจเลือดดูค่าเอนไซม์ตับ หรือการทำอัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน ซึ่งหมอแนะนำให้ทำอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดไขมันในตับสำหรับคนเป็นเบาหวาน

การจัดการกับโรคนี้ไม่ได้มีทางลัดด้วยยาเพียงอย่างเดียว แต่ต้องแก้ที่ต้นเหตุของการเกิดเบาหวานไปพร้อมกัน:

• คุมระดับน้ำตาลให้คงที่: การรักษาเบาหวานให้ดี คือการหยุดวงจรการสะสมไขมันที่ตับได้ดีที่สุด
• ปรับเปลี่ยนการกิน: ลดแป้งขัดขาวและน้ำตาลฟรุกโตสที่พบมากในเครื่องดื่มรสหวาน เพราะน้ำตาลชนิดนี้เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ตับสร้างไขมัน
• ขยับร่างกายให้มากขึ้น: การออกกำลังกายแบบแอโรบิกช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้อินซูลิน และช่วยให้ตับดึงไขมันที่สะสมอยู่ออกมาใช้ได้ดีขึ้น
• ลดน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป: การลดน้ำหนักเพียง 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวเดิม ก็ช่วยลดการอักเสบในตับได้อย่างชัดเจน

เมื่อไหร่ที่ต้องปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง

หากผลตรวจสุขภาพพบว่ามีไขมันพอกตับร่วมกับค่าเอนไซม์ตับสูงขึ้นผิดปกติ สิ่งที่ควรทำคือการปรึกษาอายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหารและตับ เพื่อประเมินระดับความรุนแรงของพังผืดในตับเพิ่มเติม การวางแผนการรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยให้ตับยังคงแข็งแรงและทำหน้าที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้คนไข้ได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะยาว