เบาหวานกับไขมันพอกตับ: ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงเลี่ยงโรคนี้ได้ยาก

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงมีโอกาสเจอไขมันพอกตับสูงกว่าคนอื่น

หลายครั้งที่ผมตรวจคนไข้เบาหวานในห้องตรวจ แล้วแจ้งผลเลือดหรือผลอัลตราซาวด์ว่าตับเริ่มมีไขมันเกาะเยอะแล้ว คำถามที่มักได้รับกลับมาคือ กินเหล้าก็ไม่กิน ทำไมถึงเป็นไขมันพอกตับได้? ความจริงคือ ไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า NAFLD เป็นเรื่องที่คู่กันมากับภาวะดื้ออินซูลิน ซึ่งเป็นหัวใจหลักของโรคเบาหวานประเภทที่ 2 ครับ

เมื่อร่างกายคนไข้เบาหวานจัดการกับน้ำตาลได้ไม่ดี ร่างกายจะพยายามส่งน้ำตาลส่วนเกินไปเก็บไว้ในรูปไขมันตามที่ต่างๆ รวมถึงตับด้วย เมื่อตับรับภาระหนักเกินไป ไขมันก็จะเริ่มแทรกซึมเข้าไปอยู่ในเซลล์ตับจนกลายเป็นภาวะไขมันพอกตับในที่สุด

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่อย่ามองข้าม

ส่วนใหญ่แล้วโรคนี้มักไม่มีอาการแสดงที่ชัดเจนในช่วงแรก คนไข้มักมาพบหมอด้วยผลเลือดที่บ่งบอกค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าปกติ หรือมาตรวจสุขภาพแล้วเจอจากการอัลตราซาวด์ แต่ถ้าเริ่มมีอาการเหล่านี้ ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องรีบมาปรึกษาหมอครับ

• รู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรังโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• จุกเสียดบริเวณใต้ชายโครงขวา
• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นโดยเฉพาะรอบเอวที่ขยายขึ้น
• ผิวพรรณหรือตาเริ่มมีสีเหลือง (กรณีนี้มักเป็นในระยะท้ายๆ แล้ว)

เมื่อเบาหวานทำร้ายตับต่อเนื่องจะเกิดอะไรขึ้น

หลายคนคิดว่าแค่ไขมันเกาะตับคงไม่เป็นไร แต่ถ้าปล่อยไว้นานโดยไม่ควบคุมน้ำตาลและไขมันให้ดี ตับที่เคยมีแต่ไขมันจะเริ่มเกิดการอักเสบ กลายเป็นภาวะตับอักเสบเรื้อรัง จนเนื้อเยื่อตับเปลี่ยนสภาพกลายเป็นพังผืด สุดท้ายอาจนำไปสู่ภาวะตับแข็ง หรือที่น่ากลัวที่สุดคือมะเร็งตับ ซึ่งในผู้ป่วยเบาหวาน กระบวนการนี้อาจเกิดขึ้นเร็วกว่าคนทั่วไปครับ

ปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์อย่างไรให้ตับกลับมามีความสุข

ข่าวดีคือ โรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ สามารถดีขึ้นได้หากเราควบคุมเบาหวานให้คงที่และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างจริงจัง

• คุมน้ำตาลให้ถึงเป้าหมาย: การใช้ยาตามสั่งและคุมอาหารอย่างเคร่งครัดช่วยลดภาระการทำงานของตับได้โดยตรง
• เลือกแป้งเชิงซ้อน: เปลี่ยนจากข้าวขาว ขนมปังขาว มาเป็นข้าวไม่ขัดสีหรือธัญพืช เพื่อลดการเปลี่ยนน้ำตาลเป็นไขมันในตับ
• ลดไขมันอิ่มตัว: เลี่ยงของทอด อาหารมันๆ และขนมหวานที่มีส่วนประกอบของน้ำตาลฟรุกโตสสูง
• ขยับตัวบ่อยขึ้น: การออกกำลังกายแบบแอโรบิกอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ช่วยเพิ่มการเผาผลาญไขมันในตับได้อย่างดีเยี่ยม
• ลดน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป: การลดน้ำหนักเพียง 5-10 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวตั้งต้น สามารถลดปริมาณไขมันในตับได้อย่างชัดเจน

ตรวจเช็คตับสม่ำเสมอคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด

สำหรับการดูแลคนไข้เบาหวาน หมอแนะนำให้ตรวจติดตามค่าตับอย่างน้อยปีละ 1-2 ครั้งผ่านการตรวจเลือด และทำอัลตราซาวด์ช่องท้องตามที่แพทย์นัดหมาย อย่ารอให้มีอาการตัวเหลืองตาเหลืองแล้วค่อยมาหาหมอ เพราะหากเราพบภาวะนี้เร็ว เราสามารถยับยั้งความเสียหายไม่ให้ลุกลามจนกลายเป็นตับแข็งได้ครับ