เมื่อเราเผลอตั้งความคาดหวังที่เกินระดับพัฒนาการของเด็กโดยไม่รู้ตัว

ลูกยังทำไม่ได้ หรือเราเร่งรัดเขาเกินไป

ในห้องตรวจพัฒนาการ หมอมักจะเจอคุณพ่อคุณแม่ที่กังวลว่าทำไมลูกถึงยังทำเรื่องนั้นไม่ได้ หรือทำไมลูกไม่เก่งเท่าเพื่อนวัยเดียวกัน ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว สมองและร่างกายของเด็กแต่ละคนมีนาฬิกาชีวิตที่เดินไม่เท่ากัน การที่เราเผลอตั้งความคาดหวังที่เกินระดับพัฒนาการของเด็ก อาจกลายเป็นการสร้างแรงกดดันโดยไม่ตั้งใจ และส่งผลกระทบต่อความมั่นใจของลูกในระยะยาว

ทำไมสมองเด็กถึงยังทำงานแบบผู้ใหญ่ไม่ได้

เราต้องเข้าใจก่อนว่า สมองของเด็กไม่ได้เป็นเพียงผู้ใหญ่ในร่างจิ๋ว แต่โครงสร้างสมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์ เหตุผล และการยับยั้งชั่งใจ ยังอยู่ในช่วงกำลังก่อร่างสร้างตัว การที่เด็กยังควบคุมอารมณ์ไม่ได้ ยังใจร้อน หรือยังจดจ่อกับสิ่งที่ทำได้ไม่นาน ไม่ใช่เพราะเขาดื้อหรือเกียจคร้าน แต่เป็นเพราะเซลล์ประสาทและสารเคมีในสมองของเขายังเติบโตไม่ถึงจุดที่จะทำหน้าที่เหล่านั้นได้เต็มที่ตามมาตรฐานของผู้ใหญ่

สัญญาณเตือนว่าเรากำลังกดดันลูกมากเกินไป

• ลูกเริ่มมีอาการต่อต้าน หรือแสดงท่าทีไม่อยากทำกิจกรรมนั้นๆ ทั้งที่เคยชอบ
• เด็กดูเศร้าหรือกังวลตลอดเวลาเมื่อต้องเริ่มเรียนรู้ทักษะใหม่
• เกิดพฤติกรรมถดถอย เช่น เคยพูดได้คล่องกลับกลายเป็นพูดติดขัด หรือกลับมาปัสสาวะรดที่นอน
• ลูกเริ่มพูดคำว่า ทำไม่ได้ หรือ ฉันไม่เก่ง ออกมาบ่อยครั้ง

ปรับทัศนคติใหม่ให้ลูกเติบโตอย่างมีความสุข

แทนที่จะมุ่งเน้นไปที่ ผลลัพธ์ ว่าลูกต้องทำได้เมื่อไหร่ หรือต้องเก่งระดับไหน หมออยากแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่เปลี่ยนมาโฟกัสที่ กระบวนการ แทนครับ ลองสังเกตว่าลูกสนุกกับสิ่งที่ทำไหม หรือเขามีความพยายามอย่างไรบ้าง การชมที่ความพยายามจะช่วยสร้างกำลังใจได้ดีกว่าการกดดันด้วยความคาดหวัง

พื้นที่ปลอดภัยคือจุดเริ่มต้นของพัฒนาการที่ดีที่สุด

เด็กจะพัฒนาทักษะได้ดีที่สุดต่อเมื่อเขารู้สึกว่า เขาได้รับอนุญาตให้ผิดพลาดได้ การมีพื้นที่ปลอดภัยให้เขาได้ลองผิดลองถูกโดยไม่มีสายตาของความคาดหวังจ้องมองอยู่ จะทำให้เด็กมีความกล้าที่จะเรียนรู้ หากเรารีบไปเร่งให้เขาทำในสิ่งที่ยังไม่ถึงเวลา เหมือนเราพยายามดึงต้นกล้าให้สูงขึ้นก่อนเวลาอันควร สุดท้ายรากฐานที่เปราะบางอาจทำให้ต้นไม้นั้นไม่เติบโตอย่างแข็งแรงในอนาคต

การเข้าใจช่วงวัยและระดับพัฒนาการที่เหมาะสมกับลูก คือของขวัญที่ดีที่สุดที่คนเป็นพ่อแม่มอบให้ได้ ขอให้เชื่อมั่นในธรรมชาติของเขา แล้วปล่อยให้เขาได้เติบโตในจังหวะของตัวเองอย่างมั่นคงครับ