หลังฉีดวัคซีนครบโดส ภูมิคุ้มกันจะอยู่กับเราไปนานแค่ไหน?

วัคซีนทำงานอย่างไรในร่างกายของเรา

เวลาคนไข้ถามหมอว่าฉีดวัคซีนไปแล้วจะป้องกันได้นานเท่าไหร่ หมอมักจะเปรียบเทียบว่าวัคซีนเหมือนการส่งกองทัพทหารไปฝึกซ้อมครับ เมื่อเราได้รับวัคซีนครบตามกำหนด ร่างกายจะเริ่มจดจำรูปร่างหน้าตาของเชื้อโรคและสร้างเม็ดเลือดขาวชนิดพิเศษ รวมถึงผลิตแอนติบอดีขึ้นมาเตรียมพร้อมรับมือ กระบวนการนี้ไม่ได้เกิดขึ้นปุบปับ แต่ต้องใช้เวลาเพื่อให้ระดับภูมิคุ้มกันพุ่งสูงขึ้นจนถึงระดับที่สามารถป้องกันโรคได้จริง

ระยะเวลาการสร้างภูมิคุ้มกันและช่วงเวลาที่พีคที่สุด

โดยทั่วไปแล้ว หลังจากฉีดวัคซีนเข็มสุดท้าย ร่างกายจะใช้เวลาประมาณ 2 ถึง 4 สัปดาห์ในการสร้างภูมิคุ้มกันจนถึงระดับที่เหมาะสม นี่คือช่วงที่ร่างกายมีความพร้อมสูงที่สุดในการต้านทานเชื้อโรค อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการสร้างภูมิคุ้มกันและระดับความเข้มข้นจะแปรผันไปตามสุขภาพพื้นฐานของแต่ละคน คนที่ร่างกายแข็งแรง พักผ่อนเพียงพอ หรือมีระบบภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองไว ก็มักจะได้ระดับแอนติบอดีที่สูงกว่าและคงทนกว่า

ความคงทนของแอนติบอดีไม่ได้อยู่ตลอดไป

ธรรมชาติของแอนติบอดีในร่างกายคนเรา เมื่อผ่านไปสักพักระดับจะค่อยๆ ลดลงตามกาลเวลาครับ นี่คือเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่าวัคซีนใช้ไม่ได้ผล แต่มันคือกลไกการปรับสมดุลของร่างกาย เมื่อเวลาผ่านไปหลายเดือนหรือเป็นปี ระดับแอนติบอดีที่หมุนเวียนในเลือดจะลดน้อยลง แต่ร่างกายเรายังมีเซลล์ความจำที่พร้อมจะสร้างแอนติบอดีใหม่ขึ้นมาทันทีที่เจอเชื้อโรคจริง

ปัจจัยที่ทำให้ระดับภูมิคุ้มกันลดลงเร็วหรือช้า

• อายุที่มากขึ้น: ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลงตามวัย
• โรคประจำตัว: โดยเฉพาะโรคเกี่ยวกับภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิ
• พฤติกรรมการใช้ชีวิต: การพักผ่อนน้อย ความเครียดสะสม และภาวะโภชนาการที่ไม่ดีส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการสร้างภูมิ
• สายพันธุ์ของเชื้อโรค: การกลายพันธุ์ที่เปลี่ยนรูปร่างไปจากเดิมทำให้ภูมิเดิมที่สร้างไว้จับเชื้อได้ไม่แม่นยำเท่าที่ควร

ทำไมบางครั้งเราต้องฉีดวัคซีนกระตุ้นเพิ่ม

เมื่อระดับแอนติบอดีลดลงถึงจุดหนึ่ง การฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้นหรือบูสเตอร์โดสจึงมีความจำเป็น เพื่อเป็นการเตือนความจำให้ระบบภูมิคุ้มกันกลับมาตื่นตัวอีกครั้ง และยกระดับแอนติบอดีให้สูงขึ้นเพื่อรับมือกับเชื้อโรคที่อาจกลายพันธุ์ไปจากเดิม การติดตามข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณสุขเกี่ยวกับระยะเวลาที่เหมาะสมในการกระตุ้นจึงสำคัญมาก เพื่อให้ร่างกายมีความคุ้มกันที่แข็งแรงอยู่เสมอ