ความแตกต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียม: เรื่องที่พ่อแม่ต้องรู้ให้ชัด

ลูกมีพัฒนาการล่าช้า เป็นเพราะออทิสติกจริงหรือเปล่า

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักเดินเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลใจเมื่อเห็นลูกเรียกไม่หัน พูดช้า หรือดูเหมือนแยกตัวออกจากสังคม สิ่งแรกที่มักนึกถึงคือลูกเป็นออทิสติกหรือไม่ แต่ในทางการแพทย์ เราต้องแยกให้ออกระหว่าง ออทิสติกแท้ กับ ออทิสติกเทียม เพราะแนวทางการดูแลรักษาและโอกาสในการพัฒนาที่กลับมาเป็นปกติมีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ออทิสติกแท้คืออะไร เกิดจากอะไรกันแน่

ออทิสติกแท้ หรือ Autism Spectrum Disorder (ASD) เป็นความผิดปกติของการพัฒนาการทางระบบประสาทและสมองที่เกิดขึ้นตั้งแต่กำเนิด โดยมีปัจจัยหลักมาจากพันธุกรรมและพัฒนาการของสมองที่แตกต่างไปจากเด็กทั่วไปตั้งแต่ช่วงตั้งครรภ์หรือวัยทารกแรกเกิด

อาการเด่นที่หมอมักพบได้แก่

• การสื่อสารที่บกพร่อง ไม่สบตา เรียกชื่อไม่หัน หรือทำตามคำสั่งง่ายๆ ไม่ค่อยได้
• มีพฤติกรรมย้ำทำ หรือสนใจในสิ่งของบางอย่างนานผิดปกติ
• ทักษะทางสังคมไม่พัฒนาตามวัย เล่นกับเพื่อนไม่เป็นหรือไม่สนใจจะเล่นด้วย

ออทิสติกเทียม ต่างจากของจริงตรงไหน

ออทิสติกเทียม ไม่ใช่โรคทางพันธุกรรม แต่เป็นภาวะที่ลูกแสดงอาการคล้ายออทิสติกเพราะ ขาดการกระตุ้นที่เหมาะสมจากสภาพแวดล้อม สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในยุคนี้คือ การปล่อยให้ลูกอยู่กับหน้าจอมากเกินไป ไม่ว่าจะเป็นโทรทัศน์ แท็บเล็ต หรือสมาร์ทโฟน ตั้งแต่อายุยังน้อย

เมื่อเด็กใช้เวลาอยู่กับหน้าจอมากกว่าการปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง สมองจะไม่ได้รับการกระตุ้นทักษะการสื่อสาร การสบตา และการเข้าสังคม ทำให้เด็กแสดงอาการเหมือนออทิสติก แต่ความจริงแล้วระบบประสาทของเขายังปกติดี เพียงแต่เขาขาดโอกาสในการเรียนรู้การสื่อสารที่แท้จริง

สังเกตความแตกต่างด้วยตัวเองได้ไหม

ถ้าอยากทราบความแตกต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียม วิธีที่ง่ายที่สุดคือการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อม

• การทดสอบด้วยการปรับพฤติกรรม: ในกรณีออทิสติกเทียม หากพ่อแม่หักดิบงดหน้าจออย่างเด็ดขาด แล้วหันมาเล่นกับลูก ทำกิจกรรมร่วมกัน และกระตุ้นการสื่อสารอย่างใกล้ชิด ลูกมักจะมีพัฒนาการที่ดีขึ้นอย่างรวดเร็วภายใน 1-3 เดือน
• ข้อสังเกตเพิ่มเติม: เด็กที่เป็นออทิสติกแท้ แม้จะกระตุ้นอย่างเต็มที่แล้ว พัฒนาการอาจดีขึ้นบ้างแต่ก็ยังไม่เป็นไปตามวัย และยังมีรูปแบบพฤติกรรมบางอย่างที่คงเดิมชัดเจน ซึ่งต่างจากเด็กออทิสติกเทียมที่มักจะค่อยๆ กลับมาสื่อสารและสบตาได้เป็นปกติ

เมื่อไหร่ที่ควรพามาพบแพทย์

หากพบว่าลูกอายุเกิน 1.5 - 2 ปีแล้วยังพูดไม่ได้ สื่อสารด้วยท่าทางไม่ได้ หรือดูไม่สนใจโลกภายนอก อย่าเพิ่งตัดสินใจเองว่าเป็นเพราะอะไร หมอแนะนำให้รีบพาเข้ามาประเมินพัฒนาการที่คลินิก เพื่อแยกแยะให้ชัดเจนว่าต้นเหตุมาจากภาวะทางสมองหรือการเลี้ยงดู

การตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เราวางแผนการช่วยเหลือได้ทันท่วงที หากเป็นออทิสติกแท้ การเริ่มฝึกตั้งแต่เล็กจะช่วยให้ลูกใช้ชีวิตได้ดีขึ้นมาก แต่ถ้าเป็นออทิสติกเทียม เพียงแค่เปลี่ยนวิธีการเลี้ยงดู ลูกก็จะสามารถกลับมามีพัฒนาการที่สมวัยและสดใสได้เหมือนเด็กทั่วไป