ความแตกต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียม ลูกมีพัฒนาการล่าช้าเกิดจากอะไรกันแน่

ลูกมีพัฒนาการล่าช้า พ่อแม่หลายคนกังวลว่าเป็นออทิสติกใช่ไหม

เวลาเจอคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาที่ห้องตรวจ หลายท่านมักมาพร้อมความกังวลใจว่าทำไมลูกถึงไม่ค่อยสบตา ไม่ยอมพูด หรือชอบเล่นของเล่นซ้ำๆ จนเกิดคำถามในใจว่าลูกเราเป็นออทิสติกหรือเปล่า โดยเฉพาะคำว่า ออทิสติกเทียม ที่มักได้ยินกันบ่อยๆ ในโซเชียลมีเดีย วันนี้หมออยากมาไขข้อข้องใจให้เข้าใจง่ายที่สุดว่า แท้จริงแล้วเราจะแยกออกจากกันได้อย่างไร

ออทิสติกแท้ คืออะไร ทำไมถึงเป็นมาตั้งแต่เกิด

คำว่าออทิสติกแท้ หรือ ออทิสติกสเปกตรัม (Autism Spectrum Disorder) ทางการแพทย์ถือว่าเป็นความผิดปกติทางพัฒนาการของระบบประสาทและสมองที่มีมาตั้งแต่เกิด เกิดจากปัจจัยหลายอย่างประกอบกัน ทั้งเรื่องพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อการสร้างวงจรในสมอง ทำให้เด็กกลุ่มนี้มีลักษณะเฉพาะตัวสามด้านหลักคือ

• ด้านสังคมและการสื่อสาร: มักไม่สบตา ไม่ค่อยแสดงอารมณ์ร่วมกับคนอื่น หรือไม่ค่อยเข้าใจจังหวะการโต้ตอบ
• ด้านพฤติกรรมและอารมณ์: ชอบทำอะไรซ้ำๆ สนใจเรื่องเฉพาะเจาะจงมากเกินไป
• ด้านการรับสัมผัส: บางคนอาจไวต่อเสียง แสง หรือสัมผัสทางกายมากกว่าเด็กทั่วไป

ออทิสติกเทียม ต่างจากแบบแท้อย่างไร

ออทิสติกเทียม ไม่ใช่โรคทางพันธุกรรมหรือความผิดปกติของสมองโดยตรง แต่เป็นภาวะที่ลูกมีพฤติกรรมคล้ายออทิสติกเพราะสิ่งแวดล้อมไม่เอื้ออำนวย โดยส่วนใหญ่มักเกิดจากการเลี้ยงดูที่ขาดการกระตุ้นพัฒนาการที่เหมาะสม เช่น

• การปล่อยให้ลูกอยู่กับหน้าจอโทรทัศน์ แท็บเล็ต หรือสมาร์ทโฟนเป็นเวลานานเกินไป
• การขาดการพูดคุยโต้ตอบ หรือไม่มีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้างอย่างเพียงพอ
• การไม่ได้รับโอกาสในการทำกิจกรรมที่ฝึกทักษะกล้ามเนื้อและการเข้าสังคม

เมื่อเด็กขาดการสื่อสารสองทาง สมองส่วนที่ทำหน้าที่พัฒนาภาษาและการเข้าใจสังคมจึงไม่ได้รับการกระตุ้น ผลที่ตามมาคือลูกเริ่มแยกตัวและมีพฤติกรรมถอยหลังจนดูคล้ายกับเด็กออทิสติก

วิธีสังเกตความแตกต่างด้วยตัวเอง

หัวใจสำคัญคือการดู การตอบสนอง ต่อสิ่งแวดล้อม เด็กที่เป็นออทิสติกแท้มักจะแสดงอาการให้เห็นแม้จะได้รับการกระตุ้นอย่างดีแล้ว ในขณะที่เด็กที่มีภาวะออทิสติกเทียมมักจะมีสัญญาณที่ดีขึ้นอย่างชัดเจนเมื่อปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม เช่น

• เมื่อลองงดสื่อหน้าจอเด็ดขาดแล้วชวนลูกเล่นบทบาทสมมติหรืออ่านนิทานแทน ลูกเริ่มกลับมาสบตาและอยากสื่อสารมากขึ้นหรือไม่
• หากลูกเริ่มกลับมาเรียนรู้ที่จะปฏิสัมพันธ์ได้ไวหลังจากได้รับการฝึกฝนและเปลี่ยนวิธีเลี้ยงดู นั่นคือสัญญาณที่ดีว่าพัฒนาการที่ล่าช้าไม่ได้มาจากตัวโรคสมอง

เมื่อสงสัยว่าลูกเข้าข่าย ควรรับมืออย่างไรดี

ไม่ว่าจะด้วยสาเหตุใด สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการมาพบกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเพื่อรับการประเมินที่แม่นยำ หมอไม่อยากให้คุณพ่อคุณแม่โทษตัวเอง แต่ให้เปลี่ยนความกังวลเป็นการลงมือทำ หมอจะช่วยประเมินว่าลูกอยู่ในระดับไหนและต้องปรับตารางชีวิตอย่างไร หากเป็นออทิสติกเทียม การแก้ไขที่ต้นเหตุเพียงไม่กี่เดือนมักจะเห็นผลลัพธ์ที่น่าประทับใจ แต่หากเป็นออทิสติกแท้ การเข้าสู่โปรแกรมกระตุ้นพัฒนาการตั้งแต่อายุยังน้อยจะช่วยให้เด็กสามารถใช้ชีวิตและเติบโตได้อย่างมีความสุขในอนาคตครับ