ความแตกต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียม: เรื่องที่พ่อแม่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจ

ลูกมีพัฒนาการช้า หรือกำลังเข้าข่ายออทิสติกกันแน่

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกมาปรึกษาที่คลินิกด้วยความกังวลว่า ลูกอาจเป็นออทิสติกเนื่องจากมีอาการไม่สบตา เรียกแล้วไม่หัน หรือพูดช้า ซึ่งคำว่าออทิสติกมักจะทำให้คนเป็นพ่อแม่ตกใจและกังวลใจมาก แต่ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าอาการที่เห็นอาจไม่ใช่ความผิดปกติทางพันธุกรรมเสมอไป เพราะเรามีสิ่งที่เรียกว่าออทิสติกเทียมที่เกิดจากสภาพแวดล้อมเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

ออทิสติกแท้คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

ออทิสติกแท้หรือภาวะออทิสติกสเปกตรัม (Autism Spectrum Disorder) เป็นความผิดปกติของพัฒนาการระบบประสาทที่มีรากฐานมาจากพันธุกรรมและการทำงานของสมอง เด็กกลุ่มนี้มักจะมีอาการให้เห็นชัดเจนตั้งแต่ขวบปีแรก หรือค่อยๆ แสดงอาการชัดเจนขึ้นในช่วง 2-3 ปีแรก โดยมีลักษณะเด่นคือ:

• ความบกพร่องในการสื่อสารและปฏิสัมพันธ์ทางสังคมอย่างต่อเนื่อง
• มีพฤติกรรมหรือความสนใจที่จำกัดและซ้ำๆ
• อาการเหล่านี้เป็นมาตั้งแต่กำเนิดและมักจะคงอยู่ไปตลอดชีวิต แม้จะได้รับการฝึกฝนจนดีขึ้นมากแล้วก็ตาม

ออทิสติกเทียมเกิดจากอะไร และทำไมถึงเหมือนออทิสติก

ออทิสติกเทียมไม่ใช่โรค แต่เป็นภาวะที่เด็กแสดงพฤติกรรมเลียนแบบออทิสติก ซึ่งสาเหตุหลักที่หมอพบได้บ่อยที่สุดในยุคนี้คือ การเลี้ยงดูที่ขาดการสื่อสารโต้ตอบ โดยเฉพาะการปล่อยให้ลูกอยู่กับหน้าจอโทรทัศน์ แท็บเล็ต หรือสมาร์ทโฟนเป็นเวลานานเกินไป

เมื่อเด็กอยู่กับหน้าจอนานๆ พวกเขาจะถูกดึงดูดด้วยแสงสีและเสียงที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว ทำให้ไม่จำเป็นต้องใช้ทักษะการสื่อสารกับมนุษย์ การตอบสนองต่อสิ่งเร้าจากธรรมชาติจึงลดลง ลูกไม่ได้ฝึกการสบตา ไม่ได้ฝึกการโต้ตอบด้วยอารมณ์ จนในที่สุดสมองส่วนการรับรู้ทางสังคมไม่ได้ถูกพัฒนาเท่าที่ควร อาการจึงออกมาดูคล้ายกับเด็กออทิสติกนั่นเอง

วิธีสังเกตความต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียม

วิธีที่ดีที่สุดในการแยกความแตกต่างระหว่างออทิสติกแท้และออทิสติกเทียมคือการทดสอบด้วยการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อม:

• การตอบสนองต่อการกระตุ้น: เด็กที่มีภาวะออทิสติกเทียม มักจะมีพัฒนาการที่ก้าวกระโดดขึ้นอย่างรวดเร็วเมื่อพ่อแม่ตัดหน้าจอและหันมาเล่นกับลูกอย่างจริงจัง ภายในเวลาไม่กี่เดือนเราจะเห็นว่าลูกกลับมาสบตาและสื่อสารได้ดีขึ้น
• พฤติกรรมในภาพรวม: เด็กออทิสติกแท้จะมีอาการบกพร่องในทุกมิติของสังคมอย่างชัดเจนและไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงจากการทำกิจกรรมปกติเพียงอย่างเดียว แต่เด็กออทิสติกเทียมมักจะมีพัฒนาการด้านอื่นที่สมวัย ยกเว้นเฉพาะทักษะการสื่อสารและการเข้าสังคมที่ถดถอยไปเพราะไม่ได้ใช้งาน

ข้อดีและประโยชน์ของพ่อแม่ในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม

ถ้าลูกมีอาการคล้ายออทิสติก สิ่งแรกที่หมอแนะนำเสมอคือการทำ Detox หน้าจอแบบเด็ดขาด ไม่ว่าลูกจะร้องไห้หรือมีอารมณ์หงุดหงิดอย่างไรในช่วงแรก ต้องอดทนและทดแทนด้วยการพาลูกทำกิจกรรมร่วมกับพ่อแม่ การพูดคุย การอ่านนิทาน และการพาลูกออกไปวิ่งเล่นนอกบ้าน เพื่อให้สมองของเขาได้สัมผัสกับโลกแห่งความเป็นจริงอีกครั้ง

เมื่อไหร่ที่ควรพามาปรึกษาหมอ

หากคุณพ่อคุณแม่ทำตามคำแนะนำในการปรับสภาพแวดล้อมแล้ว 3-6 เดือน แต่ลูกยังไม่มีพัฒนาการที่ดีขึ้น หรือมีพฤติกรรมที่กังวลใจมากขึ้น เช่น การทำร้ายตัวเอง หรือการไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียกเลย หมอแนะนำให้รีบเข้ามาปรึกษาเพื่อทำการวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะการประเมินโดยกุมารแพทย์พัฒนาการจะช่วยแยกแยะให้ชัดเจนว่าลูกต้องการเพียงการปรับพฤติกรรม หรือต้องได้รับการบำบัดด้วยวิธีทางการแพทย์ร่วมด้วย