วิธีสังเกตและแยกแยะอาการไอเรื้อรังหลังลูกเป็นอาร์เอสวี

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนพาลูกมาหาหมอด้วยความกังวลใจเรื่องเดิมๆ หลังจากที่เจ้าตัวเล็กหายจากไข้และอาการหนักของโรคอาร์เอสวี (RSV) ไปแล้ว แต่ทำไมลูกยังไอแคกๆ ไม่ยอมหายสักที ไอเรื้อรังแบบนี้จนคนเลี้ยงเริ่มเครียดว่าเชื้อยังอยู่หรือเปล่า หรือลูกกำลังจะกลับมาป่วยซ้ำอีกรอบ

ทำไมหายจากอาร์เอสวีแล้ว ลูกยังไอเรื้อรังไม่ยอมหยุด?

ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ บ่อยในช่วงที่ไวรัสตัวนี้ระบาด อยากอธิบายให้เข้าใจง่ายๆ แบบนี้ครับว่า ตัวเชื้อไวรัสอาร์เอสวีเนี่ยเวลามันเข้าไปในหลอดลมของเด็ก มันไม่ได้แค่ทำให้มีเสมหะธรรมดา แต่มันไปสร้างความเสียหายและกระตุ้นการอักเสบในเยื่อบุทางเดินหายใจส่วนล่างค่อนข้างลึก เมื่อเชื้อหายไปแล้ว แต่แผลอักเสบข้างในยังต้องใช้เวลาฟื้นตัว หลอดลมของเด็กจะยังมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นสูงมาก แค่ฝุ่นละออง อากาศเย็น หรือเสมหะที่ยังค้างอยู่เล็กน้อย ก็ทำให้เกิดอาการไอเรื้อรังยาวนานเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือนได้แล้ว ซึ่งทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่าหลอดลมไวเกินหลังการติดเชื้อครับ

สัญญาณเตือนแบบไหนคือไอธรรมดาหลังหายป่วย และแบบไหนคือโรคแทรกซ้อนที่ต้องระวัง?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักแยกไม่ออกว่าอาการไอนี้มันปกติหรือกำลังมีอะไรร้ายแรงซ่อนอยู่ ลองมาเช็กลักษณะอาการของลูกดูทีละข้อครับ

ลักษณะอาการไอแห้งๆ แบบหลอดลมยังระคายเคือง

ถ้าลูกไอแบบแห้งๆ หรือมีเสมหะใสๆ เล็กน้อยตอนตื่นนอนตอนเช้าหรือช่วงดึกๆ แต่ระหว่างวันร่าเริงดี กินนมกินข้าวได้ปกติ หายใจไม่หอบ ไม่มีไข้สูง แบบนี้มักเป็นอาการไอตกค้างจากการที่หลอดลมยังอักเสบอยู่ ซึ่งจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปได้เองตามธรรมชาติเมื่อเวลาผ่านไป

ลักษณะอาการไอมีเสมหะร่วมกับเสียงหายใจแปลกๆ ที่อันตราย

แต่ถ้าลูกไอมีเสมหะข้นเขียวหรือเหลือง ร่วมกับมีไข้กลับมาซ้ำ ไอจนอาเจียน หน้าดำหน้าแดง หรือเวลาหายใจมีเสียงวี๊ด (Wheezing) หรือเสียงคร่อกแคร่อกดังมากที่อกและลำคอ แบบนี้ไม่ใช่แค่ไอเรื้อรังธรรมดาแล้วครับ อาจมีเรื่องของโรคหลอดลมฝอยอักเสบซ้ำซ้อน โรคหืดกำเริบ หรือภาวะปอดอักเสบตามมา ซึ่งต้องให้หมอตรวจฟังปอดอย่างละเอียด

วิธีดูแลประคับประคองลูกรักให้หายจากอาการไอเรื้อรังที่บ้าน

ในเมื่อหลอดลมของลูกยังบอบบาง การดูแลสิ่งแวดล้อมรอบตัวจึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่จะช่วยลดอาการไอเรื้อรังนี้ลงได้

• รักษาร่างกายให้อบอุ่น: หลีกเลี่ยงน้ำเย็นจัด ห้องแอร์ที่เย็นเฉียบเกินไป หรือลมปะทะตัวโดยตรง เพราะความเย็นจะไปกระตุ้นให้หลอดลมที่ยังไวต่อสิ่งกระตุ้นอยู่หดตัวและทำให้ไอมากขึ้น
• เพิ่มความชุ่มชื้นให้ทางเดินหายใจ: ให้ลูกจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ สำหรับเด็กโต หรือดื่มนมแม่เพิ่มขึ้นในเด็กเล็ก ช่วยละลายเสมหะที่เหนียวข้นให้ออกมาง่ายขึ้น
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และฝุ่น PM2.5: สารระคายเคืองเหล่านี้คือตัวการสำคัญที่ทำให้แผลอักเสบในหลอดลมของลูกหายช้าลงและไอเรื้อรังไม่ยอมหายสักที

อาการแบบไหนหลังเป็นอาร์เอสวี ที่พามาหาหมอด่วนดีที่สุด?

หากสังเกตอาการลูกที่บ้านแล้วไม่สบายใจ หรือพบสัญญาณอันตรายเหล่านี้ ควรรีบพามาพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอให้เกินสัปดาห์ครับ

• ลูกหายใจหอบแรง จนซี่โครงบุ๋ม ท้องกระเพื่อม หรือปีกจมูกบานเวลาหายใจ
• ริมฝีปาก ปลายมือปลายเท้าเริ่มมีสีเขียวคล้ำ แสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• ซึมลง ไม่ยอมดูดนม ปัสสาวะน้อยลงกว่าปกติอย่างเห็นได้ชัด
• มีไข้สูงลอยกลับมาอีกครั้งหลังจากที่ไข้หายไปแล้วหลายวัน