ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส: เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามมองข้าม

ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส คืออะไรกันแน่

เคยสงสัยไหมว่าทำไมกินอาหารบางอย่าง หรือโดนแมลงบางชนิดกัดแล้วจู่ๆ ร่างกายถึงเกิดอาการหน้ามืด หายใจไม่ออก ขึ้นมาเฉยๆ ทั้งที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยเป็นมาก่อน ภาวะนี้แหละที่ทางการแพทย์เรียกว่า ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ร่างกายตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้รุนแรงเกินปกติ จนส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ ทั่วร่างกายพร้อมกันอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่นาทีหรือเป็นชั่วโมง

ทำไมร่างกายถึงเกิดปฏิกิริยาที่น่ากลัวขนาดนี้

อธิบายง่ายๆ คือเมื่อร่างกายได้รับสารที่ตัวเราแพ้เข้าไป ระบบภูมิคุ้มกันของเราเกิดความเข้าใจผิดและประเมินว่าสิ่งนั้นเป็นอันตรายร้ายแรง จึงระดมกำลังส่งสารเคมีจำนวนมหาศาลออกมาเพื่อต่อสู้ ซึ่งสารเหล่านั้นเองที่กลับมาทำลายระบบต่างๆ ในตัวเรา เช่น ทำให้หลอดเลือดขยายตัวเฉียบพลัน ความดันตก หรือหลอดลมตีบแคบจนหายใจไม่เข้า

สังเกตอาการผิดปกติที่ต้องระวังให้ดี

อาการของแอนาฟิแล็กซิสมาไวและไปไว แต่ถ้าไม่รีบจัดการอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยสังเกตสัญญาณเตือนได้จากหลายส่วน:

• ผิวหนัง: มีผื่นลมพิษขึ้นกระจายตัว ปากบวม ตาบวม หรือคันตามตัวอย่างรุนแรง
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจมีเสียงวี้ด หายใจติดขัด จุกแน่นในลำคอ เหมือนมีอะไรมาอุดกั้น
• ระบบไหลเวียนโลหิต: หน้ามืด ใจสั่น ชีพจรเบาเร็ว หรือความดันต่ำจนอาจหมดสติ
• ระบบทางเดินอาหาร: ปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้ หรืออาเจียนหลังได้รับสารกระตุ้น

เมื่อเกิดอาการเฉียบพลันต้องทำอย่างไร

หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการที่กล่าวมา โดยเฉพาะอาการหายใจไม่ออกหรือความดันตก อย่ารอช้าที่จะโทรเรียกรถพยาบาลฉุกเฉินทันที การรักษาที่สำคัญที่สุดคือการได้รับยาฉีดอะดรีนาลีน (Adrenaline) เข้าที่กล้ามเนื้อต้นขาโดยเร็วที่สุด ซึ่งยานี้จะช่วยให้หลอดลมขยายตัวและปรับสมดุลความดันโลหิตให้กลับมาเป็นปกติ

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงสูง

คนที่มีประวัติเป็นภูมิแพ้อยู่เดิม เช่น แพ้อาหารจำพวกถั่ว อาหารทะเล แพ้ยาบางชนิด หรือแพ้พิษแมลง จำเป็นต้องระมัดระวังตัวเป็นพิเศษ หากคุณรู้ตัวว่าเคยมีประวัติแพ้รุนแรง หมอแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อรับการทดสอบหาตัวกระตุ้นที่แน่ชัด และพกปากกาฉีดอะดรีนาลีนติดตัวไว้เสมอตามคำแนะนำของแพทย์ผู้ดูแล

การป้องกันเพื่อลดโอกาสเกิดซ้ำ

วิธีที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงสารที่เราแพ้อย่างเคร่งครัด ควรแจ้งประวัติการแพ้ให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบทุกครั้งก่อนรับการรักษา และถ้าเป็นไปได้ควรใส่สายรัดข้อมือหรือพกบัตรประจำตัวที่ระบุอาการแพ้ของตนเอง เพื่อให้ผู้อื่นสามารถช่วยเหลือได้ถูกต้องหากเกิดเหตุฉุกเฉินในที่สาธารณะ