ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส: เมื่อร่างกายเกิดปฏิกิริยาไวเกินจนอันตราย

ทำไมร่างกายถึงเกิดปฏิกิริยาตอบสนองจนช็อก

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องการแพ้อาหารหรือแพ้ยา แต่รู้หรือไม่ว่ามีภาวะหนึ่งที่ถือเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินทางการแพทย์ที่น่ากลัวที่สุด นั่นคือ ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส โดยปกติแล้วระบบภูมิคุ้มกันของเรามีหน้าที่ป้องกันเชื้อโรค แต่ในคนที่มีอาการนี้ ร่างกายจะเข้าใจผิดและตีความสารบางอย่าง เช่น โปรตีนจากอาหาร ยา หรือพิษจากแมลง ว่าเป็นภัยคุกคามร้ายแรง ทำให้ร่างกายปล่อยสารเคมีจำพวกฮิสตามีนออกมาพร้อมกันในปริมาณมหาศาล ส่งผลให้หลอดเลือดขยายตัวและเกิดการบวมตามส่วนต่างๆ ของร่างกายอย่างรวดเร็ว

สัญญาณเตือนที่ต้องสังเกตให้ดี

อาการของภาวะนี้มักเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังจากได้รับสิ่งที่แพ้ โดยจะมีอาการดังนี้

• ผิวหนัง: มีผื่นลมพิษ คันตามตัว หรือผิวหนังบวมแดงอย่างรวดเร็ว
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจไม่ออก แน่นหน้าอก เสียงแหบ หรือมีเสียงวี้ดขณะหายใจเนื่องจากหลอดลมตีบ
• ระบบไหลเวียนโลหิต: ความดันโลหิตตก หน้ามืด เป็นลม หรือหัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
• ระบบทางเดินอาหาร: คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดท้องอย่างรุนแรง

หากสังเกตเห็นอาการเหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกันมากกว่าหนึ่งระบบ โดยเฉพาะถ้าเริ่มมีอาการหายใจลำบากร่วมกับความดันตก ต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นภาวะฉุกเฉิน

เมื่อเกิดเหตุการณ์นี้ต้องทำอย่างไร

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการตั้งสติและรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที โดยมีขั้นตอนการรับมือดังนี้

• หยุดสัมผัสหรือหยุดรับประทานสิ่งที่สงสัยว่าเป็นสาเหตุ
• ถ้าเป็นไปได้ให้ฉีดยาอะดรีนาลีนเข้าที่กล้ามเนื้อต้นขาด้านนอกทันที (สำหรับผู้ป่วยที่มีประวัติแพ้รุนแรงและมีปากกาฉีดยาพกติดตัว)
• จัดท่านอนหงายราบและยกขาสูงเพื่อช่วยให้เลือดไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้น หากรู้สึกหายใจลำบากให้ปรับนั่งเอนตามความเหมาะสม
• รีบนำตัวส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที แม้ว่าอาการจะดูดีขึ้นหลังจากใช้ยาเบื้องต้นแล้วก็ตาม เพราะอาจเกิดอาการซ้ำได้ในภายหลัง

การดูแลตัวเองหลังจากผ่านเหตุการณ์ระทึกขวัญ

หลังจากการรักษาในระยะเฉียบพลันแล้ว สิ่งที่ต้องทำต่อคือการหาสาเหตุที่แท้จริง เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำ โดยแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านภูมิแพ้เพื่อทำทดสอบผิวหนังหรือตรวจเลือด เพื่อระบุตัวการที่ทำให้แพ้ให้ชัดเจน จากนั้นควรหลีกเลี่ยงสารนั้นอย่างเคร่งครัด รวมถึงการสวมสร้อยข้อมือทางการแพทย์ที่ระบุประวัติการแพ้ติดตัวไว้เสมอ เพื่อให้ทีมแพทย์เข้าถึงข้อมูลได้ทันท่วงทีหากเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นอีกในอนาคต