รู้จักภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส สิ่งที่ควรรู้ก่อนเกิดเหตุฉุกเฉิน

แอนาฟิแล็กซิสคืออะไร ทำไมถึงน่ากลัวขนาดนั้น

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องคนกินอาหารบางอย่างแล้วหายใจไม่ออก หรือฉีดยาแล้วผื่นขึ้นเต็มตัวจนช็อกไป เหตุการณ์เหล่านี้คือสิ่งที่หมอเรียกว่า ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส มันไม่ใช่แค่ผื่นคันธรรมดา แต่เป็นการตอบสนองของร่างกายที่ผิดปกติและรุนแรงเกินไปต่อสารที่แพ้ จนส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ ในร่างกายพร้อมกันหลายระบบ ซึ่งถ้าไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าคุณอาจเข้าสู่ภาวะวิกฤต

อาการของภาวะนี้มักเกิดขึ้นเร็วมากภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังได้รับสารก่อภูมิแพ้ หากสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ควรเตรียมตัวตั้งรับให้ดี:

• ผิวหนัง: มีผื่นคัน ลมพิษขึ้นเป็นปื้น หรือมีอาการบวมที่ใบหน้า ปาก หรือรอบดวงตา
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจลำบาก หายใจมีเสียงวี้ด ไอต่อเนื่อง หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรมาจุกที่ลำคอ
• ระบบหัวใจและหลอดเลือด: รู้สึกหน้ามืด วิงเวียนเหมือนจะเป็นลม ชีพจรเต้นเร็วแต่เบา ความดันโลหิตตกจนหมดสติ
• ระบบทางเดินอาหาร: คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องเกร็ง หรือถ่ายเหลว

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้

แม้ภาวะภูมิแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิสจะเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงมักได้แก่ ผู้ที่มีประวัติแพ้อาหารรุนแรง เช่น ถั่ว อาหารทะเล หรือไข่ รวมถึงผู้ที่แพ้ยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะ ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเซด หรือแม้กระทั่งการถูกแมลงกัดต่อยและการแพ้น้ำยางธรรมชาติ หากใครเคยมีอาการแพ้รุนแรงมาก่อน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อทำการทดสอบและรับคำแนะนำในการปฏิบัติตัวอย่างเคร่งครัด

เมื่อเกิดอาการเฉียบพลัน ต้องทำอย่างไรให้รอดพ้นจากอันตราย

หากคุณหรือคนใกล้ชิดแสดงอาการผิดปกติที่สงสัยว่าเป็นภาวะภูมิแพ้รุนแรง ขั้นตอนสำคัญคือความเร็วและสติ:

• ตั้งสติและโทรแจ้งบริการการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ทันที
• หากผู้ป่วยมีปากกาฉีดอะดรีนาลีน (Epinephrine Auto-injector) ประจำตัว ให้รีบฉีดเข้าที่กล้ามเนื้อต้นขาด้านนอกทันทีตามคำแนะนำของแพทย์
• จัดท่าให้ผู้ป่วยนอนราบ ยกขาสูงเพื่อช่วยให้เลือดไปเลี้ยงสมองและหัวใจได้ดีขึ้น หากผู้ป่วยหายใจลำบากให้ปรับนั่งเอนหลังได้ แต่ห้ามลุกขึ้นยืนหรือเดินทันทีเพราะความดันอาจตกวูบจนหมดสติ
• หากผู้ป่วยหมดสติและไม่มีลมหายใจ ให้เริ่มทำการกดหน้าอกเพื่อช่วยชีวิตในทันที

การป้องกันตนเองให้ห่างไกลจากภาวะแพ้รุนแรง

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงสารที่เรารู้อยู่แล้วว่าแพ้ โดยอ่านฉลากอาหารและส่วนประกอบของยาให้ละเอียดก่อนเสมอ นอกจากนี้ การพกบัตรประจำตัวระบุสิ่งที่แพ้ติดตัวไว้ รวมถึงการแจ้งให้คนรอบข้างหรือเพื่อนร่วมงานทราบว่าเราแพ้อะไร จะช่วยให้เราปลอดภัยขึ้นหากเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝัน การดูแลตัวเองไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องใส่ใจในรายละเอียดเล็กน้อยเพื่อป้องกันภัยเงียบที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ