แนวทางการปฏิบัติเมื่อทารกเกิดอาการแพ้อย่างเฉียบพลันที่บ้าน

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยเกิดอาการแพ้อย่างรวดเร็วและรุนแรงต่อหน้าต่อตา เป็นช่วงเวลาที่หัวใจคนเป็นพ่อแม่แทบหยุดเต้น อาการแพ้เฉียบพลันในเด็กเล็กไม่ว่าจะเป็นจากการกินอาหาร การโดนแมลงสัตว์กัดต่อย หรือสัมผัสสารบางอย่าง สามารถลุกลามจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ภายในเวลาไม่กี่นาที การตั้งสติและรู้ทันวิธีรับมือจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่จะช่วยชีวิตลูกน้อยได้

ลูกกำลังแพ้เฉียบพลันหรือเปล่า: สังเกตสัญญาณเตือนภัยอันตราย

อาการแพ้รุนแรงหรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Anaphylaxis มักไม่ได้แสดงออกแค่ผื่นคันธรรมดา แต่จะเกิดขึ้นกับหลายระบบในร่างกายพร้อมๆ กัน โดยมักเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงหลักสิบนาทีหลังจากได้รับสิ่งที่แพ้

• ผิวหนัง: มีผื่นลมพิษขึ้นกระจายทั่วตัว หน้าบวม ตาบวม ริมฝีปากบวมเป่ง หรือผิวหนังแดงจัด
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจมีเสียงหวีด หายใจลำบาก หอบเหนื่อย ไอถี่ๆ หรือเสียงแหบผิดปกติ
• ระบบทางเดินอาหาร: อาเจียนพุ่งอย่างแรง หรือถ่ายเหลวทันทีหลายครั้ง
• ระบบไหลเวียนโลหิต: ตัวซีด เซื่องซึม แรงอ่อน หรือหมดสติ ซึ่งเกิดจากความดันโลหิตตกอย่างรวดเร็ว

ขั้นตอนด่วนที่สุดเมื่อลูกมีอาการแพ้รุนแรงที่บ้าน

เมื่อพบว่าลูกมีอาการเข้าข่ายแพ้อย่างรุนแรง โดยเฉพาะมีอาการทางระบบหายใจร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ให้ดำเนินการตามขั้นตอนนี้ทันที

• หยุดการสัมผัสหรือการกินสิ่งนั้นทันที เช่น หยุดป้อนอาหาร หรือเขี่ยเหล็กในแมลงออกหากทำได้
• โทรแจ้งสายด่วนฉุกเฉิน 1669 เพื่อขอรถพยาบาลมารับโดยเร็วที่สุด พร้อมแจ้งอาการเบื้องต้นให้ชัดเจนว่าเป็นอาการแพ้รุนแรง
• หากคุณหมอเคยจ่ายยาฉีดภูมิแพ้ฉุกเฉิน หรือ Epinephrine Auto-injector ไว้ให้ และมีความรู้ในการใช้ ให้รีบฉีดเข้าที่กล้ามเนื้อหน้าขาตามคำแนะนำทันที
• จัดให้ลูกอยู่ในท่านอนหงายและยกขาขึ้นสูงเล็กน้อยเพื่อให้เลือดไปเลี้ยงสมอง แต่หากลูกอาเจียนให้ตะแคงตัวเพื่อป้องกันการสำลัก และหากหายใจไม่ออกให้นั่งทรงตัวตามความสะดวกของเด็ก

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดเมื่อลูกเกิดอาการแพ้เฉียบพลัน

ความตื่นตระหนกอาจทำให้เผลอทำบางสิ่งที่เป็นอันตรายเพิ่มขึ้นโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่ต้องระวังให้มากมีดังนี้

• ห้ามพยายามป้อนยาแก้แพ้ชนิดกินหรือน้ำใดๆ เด็ดขาด หากลูกเริ่มซึม หายใจลำบาก หรือกลืนไม่ได้ เพราะอาจสำลักลงปอด
• ห้ามรอให้ผื่นหายไปเองหรือรอดูอาการข้ามคืน หากอาการเริ่มลุกลามมากกว่าหนึ่งระบบของร่างกาย
• ห้ามขับรถพยาบาลเองตามลำพังหากอาการของลูกรุนแรงมากและไม่มีคนช่วยดู เพราะอาจเกิดภาวะช็อกระหว่างทางได้ ควรให้รถฉุกเฉินมารับหรือมีผู้ใหญ่ไปด้วยอย่างน้อยสองคน

การป้องกันความเสี่ยงและการเตรียมตัวล่วงหน้า

เมื่อผ่านพ้นวิกฤตมาได้แล้ว สิ่งที่ต้องทำต่อคือการพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แน่ชัด หากลูกเคยมีประวัติแพ้รุนแรง ควรพกยาฉีดฉุกเฉินติดตัวไว้เสมอ แจ้งให้พี่เลี้ยง ครูที่โรงเรียนอนุบาล หรือคนใกล้ชิดทราบถึงอาการแพ้และวิธีปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของลูกน้อยในทุกๆ วัน