แนวทางการปฏิบัติเมื่อทารกเกิดอาการแพ้อย่างเฉียบพลันที่บ้าน: ตั้งสติอย่างไรให้ลูกปลอดภัย

ตอนที่ลูกน้อยเกิดอาการแพ้อย่างเฉียบพลันขึ้นมาต่อหน้าต่อตา ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารเมนูใหม่ โดนแมลงสัตว์กัดต่อย หรือสัมผัสกับสิ่งกระตุ้นบางอย่าง หัวใจของคนเป็นพ่อแม่แทบจะหยุดเต้น อาการผื่นแดงขึ้นตามตัว หน้าบวม หรือเสียงหายใจแปลกๆ ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้เราตื่นตระหนกได้ง่ายมาก ในฐานะหมอ ผมเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ วินาทีนั้นความรู้ทุกอย่างมักจะหายไปหมด สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งสติและรู้ว่าเราควรทำอะไรก่อนหลัง เพื่อช่วยชีวิตเจ้าตัวเล็กได้อย่างทันท่วงที

ลูกมีอาการแบบไหน ถึงเรียกว่าแพ้อย่างเฉียบพลันและอันตราย?

อาการแพ้ทั่วไปอาจจะมีแค่ผื่นคันเล็กน้อยแล้วหายไปเอง แต่ถ้าเป็นการแพ้อย่างรุนแรงและเฉียบพลัน (Anaphylaxis) ร่างกายของเด็กจะแสดงอาการหลายระบบพร้อมกันอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่นาทีหลังจากได้รับสิ่งกระตุ้น สังเกตได้จากสัญญาณเตือนเหล่านี้

• ผิวหนังและเยื่อบุ: มีผื่นลมพิษกระจายทั่วตัว หน้าบวม ตาบวม ริมฝีปากบวมเป่ง หรือมีอาการคันตามตัวอย่างหนัก
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจมีเสียงหวีด หายใจลำบาก หายใจหอบเหนื่อยจนซี่โครงบุ๋ม หรือมีอาการไอสำลัก เสียงแหบ
• ระบบทางเดินอาหาร: อาเจียนพุ่งหลายครั้ง หรือท้องเสียอย่างกะทันหัน
• ระบบไหลเวียนโลหิต: ตัวซีด เซื่องซึม อ่อนแรง หรือหมดสติ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าความดันโลหิตตกอย่างรวดเร็ว

ขั้นตอนแรกที่ต้องทำเมื่อลูกเกิดอาการแพ้กำเริบที่บ้าน

เมื่อพบว่าลูกมีอาการแพ้อย่างเฉียบพลัน สิ่งแรกที่ต้องทำคือหยุดสิ่งที่คาดว่าเป็นสาเหตุทันที เช่น หยุดป้อนอาหารเมนูนั้น หรือนำลูกออกห่างจากแมลง หากคุณหมอเคยสั่งจ่ายยาแก้แพ้หรือยาฉีดฉุกเฉิน (Epinephrine Auto-injector) สำหรับเด็กที่มีประวัติแพ้รุนแรง ให้หยิบมาเตรียมพร้อมทันที แต่หากไม่มีความมั่นใจในการใช้ยาฉีด หรืออาการรุนแรงมาก การขอความช่วยเหลือทางการแพทย์คือทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุด

อาการแบบไหนที่ต้องคว้าโทรศัพท์เรียกรถพยาบาลทันที?

อย่ารอจนอาการแย่ลงครับ หากลูกมีอาการในกลุ่มทางเดินหายใจหรือระบบไหลเวียนโลหิตร่วมด้วย ให้โทร 1669 หรือรีบพาไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที สัญญาณเตือนภัยสีแดงที่แปลว่าวิกฤตมีดังนี้

• หายใจไม่ออก หายใจมีเสียงดังหวีด หรือริมฝีปากและปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ
• อาการบวมที่ใบหน้า ลิ้น หรือลำคอ ลามอย่างรวดเร็วจนกลืนน้ำลายไม่ได้
• เด็กซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือหมดสติ
• มีอาการอาเจียนรุนแรงต่อเนื่องร่วมกับผื่นกระจายทั่วตัว

สิ่งที่ไม่ควรทำเด็ดขาดเมื่อลูกเกิดอาการแพ้เฉียบพลัน

ในยามฉุกเฉิน ความหวandลีบอาจทำให้เราทำอะไรผิดพลาดได้ มีข้อควรระวังสำคัญที่ไม่ควรทำเด็ดขาดเพื่อความปลอดภัยของลูกน้อย

• ห้ามให้อาหารหรือน้ำดื่มใดๆ ทั้งสิ้น ในขณะที่ลูกหายใจลำบากหรือซึม เพราะอาจสำลักลงปอดได้ง่าย
• ห้ามปล่อยให้ลูกนอนราบ หากลูกมีอาการหายใจเหนื่อยหอบ ควรให้ลูกนั่งพิงอกหรืออยู่ในท่าที่หายใจสะดวกที่สุด ห้ามบังคับให้นอนราบเด็ดขาด
• ห้ามรอสังเกตอาการอยู่ที่บ้านนานเกินไป หากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 5-10 นาที หรือมีอาการทางระบบหายใจร่วมด้วย การรีบไปพบแพทย์คือทางออกที่ถูกต้องที่สุด

การเตรียมตัวล่วงหน้าเพื่อรับมือความเสี่ยงในอนาคต

หลังจากผ่านพ้นช่วงเวลาวิกฤตและแพทย์ให้กลับบ้านได้แล้ว สิ่งที่ต้องทำต่อคือการหาสาเหตุที่แท้จริงร่วมกับคุณหมอภูมิแพ้เด็ก เพื่อทำการทดสอบและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นเหล่านั้นอย่างเคร่งครัด สำหรับครอบครัวที่มีเด็กมีประวัติแพ้อาหารรุนแรงหรือแพ้แมลง ควรพกยาฉีดฉุกเฉินติดตัวไว้เสมอ พร้อมทั้งสอนให้ผู้ดูแลคนอื่นๆ ในบ้านรู้วิธีสังเกตอาการและวิธีใช้อย่างถูกต้อง เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของลูกรักในทุกๆ วัน