เจาะลึกเรื่องความเข้มข้นเลือด ตรวจเลือดไปทำไมและดูอะไรกันแน่

ความเข้มข้นของเลือดบอกอะไรเราได้บ้าง

หลายคนเวลาไปตรวจสุขภาพ มักจะเห็นค่าผลเลือดที่ดูสับสนไปหมด โดยเฉพาะค่าความเข้มข้นของเลือดที่หมอชอบพูดถึงบ่อยๆ จริงๆ แล้วการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อติดตามความเข้มข้นของเลือด เป็นวิธีเบื้องต้นที่ช่วยให้หมอมองเห็นภาพรวมว่า ร่างกายเรากำลังเผชิญกับภาวะขาดน้ำ มีภาวะซีด หรือมีสัญญาณของโรคอะไรซ่อนอยู่หรือไม่ การตรวจนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เราดูแลตัวเองได้ตรงจุดมากขึ้น

ค่า Hematocrit และ Hemoglobin คืออะไร

เวลาเจาะเลือดมาตรวจ หมอจะดูค่าหลักๆ สองตัว คือ Hemoglobin (ฮีโมโกลบิน) ซึ่งเป็นตัวพาออกซิเจนในเม็ดเลือดแดง และ Hematocrit (ฮีมาโตคริต) ซึ่งเป็นการวัดสัดส่วนปริมาณเม็ดเลือดแดงเมื่อเทียบกับปริมาณเลือดทั้งหมด ถ้าค่าเหล่านี้ต่ำเกินไป เราอาจกำลังเผชิญกับภาวะโลหิตจาง แต่ถ้าสูงเกินไป ก็อาจบ่งบอกได้ว่าร่างกายกำลังอยู่ในสภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง หรือมีภาวะเลือดข้นเกินไปจนอาจนำไปสู่โรคแทรกซ้อนได้

ทำไมต้องตรวจเลือดซ้ำเพื่อดูความเข้มข้น

คนไข้บางรายอาจสงสัยว่า ทำไมต้องเจาะเลือดติดตามบ่อยๆ คำตอบคือความเข้มข้นของเลือดสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามสภาวะร่างกายในแต่ละช่วงเวลา โดยเฉพาะผู้ที่กำลังรักษาตัวจากโรคติดเชื้อ หรือผู้ที่มีภาวะเสียสมดุลของน้ำในร่างกาย การติดตามค่าเหล่านี้อย่างต่อเนื่องช่วยให้หมอปรับแผนการรักษาได้แม่นยำ ไม่ว่าจะเป็นการให้น้ำเกลือ การปรับยา หรือการเสริมธาตุเหล็ก เพื่อให้เลือดกลับมาอยู่ในสภาวะสมดุลที่สุด

เตรียมตัวอย่างไรก่อนไปเจาะเลือดให้ได้ผลแม่นยำ

ผลเลือดจะเชื่อถือได้มากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับการเตรียมตัวก่อนตรวจด้วยเช่นกัน

• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพออย่างน้อย 6-8 ชั่วโมง เพราะความเหนื่อยล้าส่งผลต่อค่าเลือดได้
• ดื่มน้ำให้เพียงพอในวันก่อนตรวจ เพื่อไม่ให้ร่างกายอยู่ในภาวะขาดน้ำจนทำให้เลือดดูเข้มข้นกว่าปกติ
• หากต้องมีการงดอาหารหรือเครื่องดื่มบางประเภท หมอจะแจ้งล่วงหน้า ซึ่งควรปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด
• แจ้งประวัติยาที่รับประทานประจำให้หมอทราบ เพราะยาบางชนิดมีผลต่อค่าความเข้มข้นของเลือดโดยตรง

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับเลือดจางและเลือดข้น

หลายคนเห็นค่าเลือดไม่ตรงเกณฑ์นิดหน่อยก็กังวลจนเกินไป จริงๆ แล้วค่าความเข้มข้นเลือดไม่ใช่ตัวบ่งชี้โรคเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูผลตรวจทางห้องปฏิบัติการอื่นๆ ประกอบด้วย เช่น ขนาดเม็ดเลือด หรือค่าสารอาหารในเลือด การเข้าใจความหมายของผลตรวจอย่างถูกต้อง จะช่วยให้เราไม่ต้องตกใจกับตัวเลขบนกระดาษ และหันมาโฟกัสกับการปรับพฤติกรรมการกินและการพักผ่อนแทน