เจาะเลือดดูความเข้มข้นเลือด ตรวจอะไรบ้าง และบอกอะไรเกี่ยวกับร่างกายเรา?

เวลานั่งคุยกับคนไข้ที่เพิ่งเดินกลับมาจากห้อง LAB พร้อมถือกระดาษผลตรวจในมือ คำถามแรกๆ ที่หม่อมักจะได้ยินบ่อยที่สุดคือ ผลเลือดตัวนี้มันบอกอะไรเราบ้าง ทำไมหมอถึงต้องสั่งตรวจความเข้มข้นของเลือด โดยเฉพาะในวันที่เรารู้สึกเพลียๆ เวียนหัว หรือตอนที่ร่างกายกำลังป่วยหนัก เช่น ไข้เลือดออก

การตรวจความเข้มข้นของเลือดไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยครับ มันเป็นหนึ่งในชุดตรวจพื้นฐานที่ให้ข้อมูลเชิงลึกได้มหาศาลว่า ตอนนี้ระบบไหลเวียนโลหิตในร่างกายของเรากำลังเกิดอะไรขึ้นอยู่กันแน่

ตรวจความเข้มข้นเลือดตัวจริงเสียงจริงคืออะไร และหมอดูอะไรจากตรงนั้นบ้าง

เวลาที่เราพูดถึงการการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อติดตามความเข้มข้นของเลือด สิ่งที่แพทย์มักจะมองหาเป็นอันดับแรกคือค่าความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า CBC (Complete Blood Count)

ในกระดาษผลตรวจ จะมีตัวย่อสองตัวหลักๆ ที่เราใช้ประเมินความเข้มข้นของเลือด นั่นคือ ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin หรือ Hb) ซึ่งเป็นโปรตีนในเม็ดเลือดแดงที่มีหน้าที่แบกออกซิเจน และ ฮีมาโตคริต (Hematocrit หรือ Hct) ซึ่งคือสัดส่วนปริมาตรของเม็ดเลือดแดงเมื่อเทียบกับปริมาตรของเลือดทั้งหมด โดยมักจะรายงานผลออกมาเป็นเปอร์เซ็นต์

ค่าแบบไหนที่เรียกว่าปกติ และแบบไหนที่แปลว่าเลือดจางหรือเลือดข้นเกินไป

ร่างกายมนุษย์เรามีความสมดุลที่ละเอียดอ่อนมากครับ ค่าปกติของความเข้มข้นเลือดจะแตกต่างกันไปตามเพศและวัย โดยทั่วไปแล้ว

• ผู้หญิง: ค่าฮีมาโตคริตมักจะอยู่ราวๆ 36 ถึง 48 เปอร์เซ็นต์
• ผู้ชาย: ค่าฮีมาโตคริตมักจะอยู่ราวๆ 42 ถึง 52 เปอร์เซ็นต์

ถ้าผลตรวจออกมาต่ำกว่าเกณฑ์ แปลว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะโลหิตจาง หรือที่ชาวบ้านเรียกกันติดปากว่าเลือดจาง อาการยอดฮิตก็คือ เพลีย เหนื่อยง่าย หน้ามืด วิงเวียนศีรษะบ่อยๆ แต่ในทางตรงกันข้าม ถ้าค่านี้สูงกว่าปกติ แปลว่าเลือดมีความเข้มข้นหรือมีความหนืดสูง ซึ่งอาจเกิดจากการขาดน้ำอย่างรุนแรง หรือมีความผิดปกติบางอย่างที่ทำให้ร่างกายผลิตเม็ดเลือดแดงออกมามากเกินไป

ทำไมหมอถึงต้องเจาะเลือดซ้ำๆ เพื่อติดตามความเข้มข้นของเลือดในโรคบางชนิด

หลายคนสงสัยว่า เจาะตรวจครั้งเดียวไม่พอหรือ ทำไมเวลาป่วยเป็นไข้เลือดออก หรือเวลาที่เสียเลือดมากๆ หมอถึงต้องเรียกมาเจาะเลือดเช็กความเข้มข้นของเลือดอยู่เรื่อยๆ

คำตอบคือ การตรวจติดตามความเข้มข้นของเลือดช่วยให้เราเห็นแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงแบบเรียลไทม์ ตัวอย่างเช่น ในผู้ป่วยไข้เลือดออก ความน่ากลัวคือพลาสมาหรือน้ำเหลืองจะรั่วออกจากหลอดเลือด ทำให้เลือดมีความเข้มข้นสูงขึ้น การเจาะเลือดติดตามทุกๆ 4 ถึง 6 ชั่วโมง จะช่วยให้แพทย์ประเมินได้ทันทีว่า ผู้ป่วยกำลังเข้าสู่ภาวะช็อกหรือไม่ หรือในกรณีที่คนไข้เสียเลือดจากอุบัติเหตุ การดูความเข้มข้นของเลือดร่วมกับการให้สารน้ำจะช่วยบอกได้ว่า ร่างกายได้รับน้ำชดเชยเพียงพอหรือยัง

การอ่านผลเลือดจึงไม่ใช่แค่การดูตัวเลขตัวเดียวโดดๆ แล้วจบไป แต่ต้องมองภาพรวม อาอาการของคนไข้ และโรคประจำตัวประกอบกันด้วย เพื่อให้การวินิจฉัยและการดูแลรักษาตรงจุดที่สุด หากท่านใดเพิ่งไปตรวจสุขภาพมาแล้วมีข้อสงสัยเรื่องค่าเลือด ลองนำผลมาปรึกษาแพทย์ประจำตัวดูนะครับ เพื่อความเข้าใจที่ถูกต้องและปลอดภัยต่อสุขภาพของตัวท่านเอง