หลายคนเวลาก้าวเดินแล้วรู้สึกว่าเข่ามันไม่ค่อยมั่นคง เหมือนข้อต่อมันจะหลุด หรือมีเสียงดังกรอบแกรบเวลาลุกนั่ง บางคนคิดว่าเป็นแค่เรื่องของความเสื่อมตามวัย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวกระดูกหรือน้ำในข้อเสมอไป แต่อาจมาจากโครงสร้างที่คอยทำหน้าที่ยึดเหนี่ยวให้อข้อเข่ามั่นคงกำลังมีปัญหา นั่นคือภาวะเอ็นรอบข้อเข่าหย่อนยานและสูญเสียความยืดหยุ่น ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้บ่อยขึ้น ไม่ว่าจะเป็นในกลุ่มคนที่ใช้งานเข่าหนัก นักกีฬา หรือแม้แต่คนที่นั่งทำงานท่าเดิมนานๆ จนกล้ามเนื้อและเอ็นรอบข้อขาดความแข็งแรง
เอ็นรอบข้อเข่าหย่อนยานและสูญเสียความยืดหยุ่น คืออะไร ทำไมเข่าถึงเริ่มไม่แน่นเหมือนเก่า?
เวลาที่เราพูดถึงข้อเข่า คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงกระดูกสะบ้า กระดูกต้นขา และกระดูกหน้าแข้ง แต่ตัวที่ทำหน้าที่เปรียบเสมือนเชือกสลิงคอยดึงรั้งไม่ให้ข้อเข่าโยกเยกไปซ้ายขวาหรือหน้าหลัง ก็คือบรรดาเส้นเอ็นรอบๆ ข้อเข่านั่นเอง เมื่อไหร่ก็ตามที่เส้นเอ็นเหล่านี้เริ่มเสื่อมสภาพจากการใช้งานซ้ำๆ หรือขาดการออกกำลังกายที่เหมาะสม เส้นเอ็นจะเริ่มสูญเสียความตึงตัว ความยืดหยุ่นลดลง เหมือนยางยืดที่ถูกดึงค้างไว้นานๆ จนเริ่มย้วย ผลลัพธ์คือข้อเข่าจะเริ่มขาดความมั่นคง เวลาเดินลงน้ำหนักจึงรู้สึกเหมือนเข่าจะทรุด หรือรู้สึกแปล๊บๆ บริเวณรอบข้อเข่าได้ง่าย
สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเส้นเอ็นรอบเข่าเริ่มไม่ไหวแล้ว?
อาการของคนที่มีปัญหาเอ็นรอบข้อเข่าหย่อนยานและสูญเสียความยืดหยุ่น มักจะไม่ได้รุนแรงขึ้นทันทีในวันเดียว แต่จะมีสัญญาณเตือนเล็กๆ น้อยๆ ที่ร่างกายพยายามบอกเรา ดังนี้ครับ
- รู้สึกเข่าหลวมเวลาก้าวเดิน: โดยเฉพาะเวลาเดินลงบันได หรือเดินบนพื้นผิวที่ไม่เรียบ จะรู้สึกว่าเข่ามันโคลงเคลงไม่มั่นใจเหมือนเดิม
- มีเสียงดังในข้อเข่า: ได้ยินเสียงกรอบแกรบ หรือเสียงก๊อบแก๊บเวลาขยับเข่า ร่วมกับมีความรู้สึกตึงๆ ฝืดๆ
- ปวดรอบข้อเข่าแบบเรื้อรัง: อาการปวดจะไม่ลึกเข้าไปในข้อ แต่จะเป็นความปวดตึงบริเวณรอบๆ หัวเข่าหลังจากใช้งานนานๆ
- ข้อเข่าบวมเป็นๆ หายๆ: เกิดจากการที่เอ็นหย่อนทำให้ข้อต่อขยับผิด alignment เล็กน้อย จนเกิดการอักเสบเรื้อรังภายใน
พฤติกรรมในชีวิตประจำวันอะไรบ้างที่เร่งให้เอ็นรอบเข่าเสื่อมเร็วขึ้น?
สาเหตุหลักไม่ได้มาจากอายุที่มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่พฤติกรรมที่เราทำอยู่ทุกวันนี่แหละตัวการสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นการนั่งพับเพียบ นั่งยองๆ นั่งไขว่ห้างเป็นเวลานาน ซึ่งทำให้เส้นเอ็นด้านใดด้านหนึ่งต้องยืดออกตลอดเวลาจนเสียสมดุล นอกจากนี้การหักโหมออกกำลังกายโดยไม่วอร์มร่างกาย หรือการวิ่งบนพื้นแข็งๆ ซ้ำๆ ก็ทำให้เอ็นรอบข้อเข่าต้องรับแรงกระแทกเกินกำลัง จนความยืดหยุ่นค่อยๆ ลดลงทีละน้อย
วิธีดูแลและฟื้นฟูข้อเข่าให้กลับมาแน่นกระชับโดยไม่ต้องผ่าตัด
เมื่อรู้ตัวว่าเส้นเอ็นเริ่มหย่อนยาน สิ่งสำคัญคือการปรับพฤติกรรมและการฟื้นฟูโครงสร้างกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรงขึ้นเพื่อช่วยแบ่งเบาภาระของเส้นเอ็น
- หลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำให้เข่าบิด: งดการนั่งยอง นั่งพับเพียบ หรือการนั่งไขว่ห้างนานๆ เพื่อไม่ให้เส้นเอ็นด้านข้างต้องทำงานหนักเกินไป
- บริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า: การเพิ่มความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อรอบเข่า จะช่วยพยุงข้อต่อไม่ให้ภาระไปตกอยู่ที่เส้นเอ็นเพียงอย่างเดียว
- เลือกการออกกำลังกายแรงกระแทกต่ำ: เปลี่ยนมาเป็นการปั่นจักรยานอยู่กับที่ หรือการเดินในน้ำ ซึ่งช่วยบริหารข้อเข่าได้ดีโดยไม่ทำร้ายเส้นเอ็น
- ควบคุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกินมาเพียงไม่กี่กิโลกรัม ก็สร้างภาระมหาศาลให้กับข้อเข่าและเส้นเอ็นเวลาเดินแล้ว
เช็คให้ชัวร์ อาการแบบไหนที่ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจดูอาการอย่างละเอียด
หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้ว อาการเข่าหลวมหรืออาการปวดตึงรอบเข่ายังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการข้อเข่าบวมแดงร้อนร่วมด้วย รวมถึงมีอาการเข่าล็อกขยับไม่ได้ แปลว่าเส้นเอ็นอาจจะเกิดการฉีกขาดร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เด็ดขาด ควรเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายอย่างละเอียด หรืออาจต้องใช้วิธีการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม เช่น การทำ MRI เพื่อดูความสมบูรณ์ของเส้นเอ็นรอบข้อเข่า จะได้วางแผนการรักษาได้อย่างตรงจุดและปลอดภัยที่สุดครับ
