เตือนภัยคนรักสุขภาพ: วิตามินและอาหารเสริมที่ควรหลีกเลี่ยงในผู้ป่วยโรคตับ

เวลาเดินเข้าไปร้านขายยาหรือร้านขายสินค้าเพื่อสุขภาพ เรามักจะเห็นวิตามินและอาหารเสริมละลานตาเต็มไปหมด หลายคนมีความเชื่อว่ายิ่งกินมาก ยิ่งบำรุงร่างกาย ยิ่งทำให้ตับแข็งแรง แต่ในความเป็นจริงแล้ว สำหรับคนที่กำลังป่วยเป็นโรคตับหรือมีค่าตับสูง การกินอะไรเข้าไปส่งเดชอาจกลายเป็นการซ้ำเติมตับโดยไม่รู้ตัว

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้โรคตับอยู่ทุกวัน คำถามที่ได้ยินบ่อยที่สุดคือ เป็นโรคนี้กินวิตามินอะไรได้บ้าง วันนี้เรามาคุยกันแบบเปิดอกถึงเรื่อง วิตามินและอาหารเสริมที่ควรหลีก กันแบบเจาะลึก เพื่อปกป้องตับคู่กายของเราให้อยู่ด้วยกันไปนานๆ

ทำไมคนเป็นโรคตับถึงต้องระวังวิตามินเป็นพิเศษ?

ตับของเราเปรียบเสมือนโรงงานรีไซเคิลและห้องแล็บเคมีประจำร่างกาย ทุกสิ่งที่เรากินเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นอาหาร ยา หรืออาหารเสริม จะต้องถูกส่งมาผ่านกระบวนการเผาผลาญและกรองที่ตับเป็นด่านแรก

ลองนึกภาพดูว่า ถ้าโรงงานนี้กำลังเหนื่อยล้าหรือเสียหายจากโรคตับอักเสบ ไขมันพอกตับ หรือตับแข็ง แล้วเรายังแบกหามภาระหนักอึ้งด้วยการส่งสารเคมีเข้มข้นจากวิตามินบางชนิดเข้าไปอีก ตับก็อาจจะทำงานไม่ไหวจนเกิดภาวะตับวายเฉียบพลันได้เลยทีเดียว

กลุ่มวิตามินละลายในไขมันที่กินเกินขนาดแล้วอันตราย

วิตามินทั่วไปแบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ คือกลุ่มที่ละลายในน้ำซึ่งส่วนเกินจะขับออกทางปัสสาวะได้ กับกลุ่มที่ละลายในไขมันซึ่งร่างกายจะเก็บสะสมไว้ที่ตับ กลุ่มหลังนี้แหละที่เราต้องระวังให้มากที่สุด

วิตามินเอ ตัวร้ายถ้าสะสมในตับ

หลายคนกินเพื่อบำรุงสายตาหรือผิวพรรณ แต่รู้ไหมว่าวิตามินเอส่วนเกินจะถูกเก็บไว้ที่เซลล์ตับ หากสะสมมากๆ จะไปกระตุ้นให้ตับเกิดพังผืดและอักเสบเรื้อรัง จนกลายเป็นตับแข็งได้โดยไม่ต้องดื่มแอลกอฮอล์เลย

วิตามินอีและดีในขนาดสูงเกินความจำเป็น

แม้ว่าวิตามินอีจะมีงานวิจัยว่าอาจช่วยเรื่องไขมันพอกตับบางกรณี แต่ต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์เท่านั้น การหาซื้อมากินเองในโดสสูงๆ อาจส่งผลเสียต่อการแข็งตัวของเลือดและเป็นภาระหนักให้ตับต้องเผาผลาญ

อาหารเสริมสมุนไพรและยาลดน้ำหนักที่ตับเกลียดที่สุด

คำว่ามาจากธรรมชาติไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป สมุนไพรหลายชนิดและอาหารเสริมลดความอ้วนตามกระแส คือตัวการหลักที่ทำให้คนไข้ตับพังต้องหามเข้าโรงพยาบาลฉุกเฉิน

• อาหารเสริมลดน้ำหนักและล้างพิษ: มักมีส่วนผสมของสารสกัดเข้มข้นที่ออกฤทธิ์กดประสาทและเร่งการเผาผลาญ ซึ่งตับต้องทำงานหนักมากในการขับสารเหล่านี้ออก
• สมุนไพรบำรุงตับที่โฆษณาเกินจริง: บางยี่ห้อผสมสมุนไพรหลายตัวที่ไม่ได้มาตรฐาน ปนเปื้อนโลหะหนัก ยิ่งกินยิ่งทำให้เอนไซม์ตับพุ่งสูงขึ้นไปอีก
• อาหารเสริมสร้างกล้ามเนื้อและโปรตีนผง: สำหรับคนที่เป็นโรคตับระยะลุกลาม การรับโปรตีนเข้มข้นมากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะทางสมองจากโรคตับได้

ธาตุเหล็กและแร่ธาตุเสริมที่ต้องขอคำปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ

คนที่เป็นโรคตับเรื้อรังหลายคนมีภาวะโลหิตจางร่วมด้วย ทำให้มีความคิดอยากซื้อธาตุเหล็กมากินเสริมเอง แต่ในผู้ป่วยโรคตับ ร่างกายอาจมีความสามารถในการจัดการธาตุเหล็กผิดปกติ การสะสมของธาตุเหล็กในตับจะยิ่งเร่งให้เกิดความเสียหายรุนแรงขึ้นไปอีก ดังนั้น ห้ามซื้อกินเองเด็ดขาดหากแพทย์ไม่ได้สั่ง

วิธีเลือกดูแลตัวเองให้ปลอดภัยเมื่ออยากกินวิตามิน

ทางที่ดีที่สุดสำหรับคนเป็นโรคตับคือ การเน้นกินอาหารจากธรรมชาติให้ครบ 5 หมู่ หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป และพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้ตับได้ฟื้นฟูตัวเองตามธรรมชาติ

หากคุณมีความจำเป็นต้องกินวิตามินจริงๆ ไม่ว่าด้วยเหตุผลใดก็ตาม ควรนำขวดผลิตภัณฑ์นั้นมาให้แพทย์หรือเภสัชกรดูทุกครั้งก่อนเริ่มกิน เพื่อความปลอดภัยสูงสุด เพราะตับมีอยู่ใบเดียว ซ่อมแซมยากกว่าที่เราคิดครับ